Tìm thấy mộ tập thể chứa 1200 xác người ở Libya

Một phụ nữ ôm ảnh của người con trai được cho là đã bị giết trong vụ thảm sát nhà tù Abu Salim ở Tripoli, Libya - Nguồn: Reuters

Một đoạn xương người bị buộc dây và những mảnh sọ vương vãi trên một cánh đồng trên sa mạc phủ đầy xương rồng. Ngôi mộ này là bằng chứng khủng khiếp nhất của vụ thảm sát 1200 tù nhân của chính quyền Moammar Gadhafi vào năm 1996.

Các quan chức Libya thông báo hôm chủ nhật rằng họ đã tìm thấy một ngôi mộ tập thể được cho là nơi chôn cất thi thể của các nạn nhân ở bên ngoài các bức tường nhà tù Abu Salim ở Tripoli. Đây là nơi Gadhafi giam giữ và tra tấn những người đối lập hoặc xóa sổ. Hiện tại cuộc khai quật chưa được tiến hành nhưng những mảnh xương và quần áo đã được tìm thấy ở lớp đất trên.

Những đoạn xương này là bằng chứng rõ nhất cho sự tàn bạo của chính quyền Gadhafi trong suốt 42 năm cầm quyền. Chúng cũng giúp cho người thân của các nạn nhân biết được số phận của họ sau nhiều năm bị chính quyền chèn ép. Những tù nhân này cũng đóng vai trò quan trọng và là biểu tượng cho bản thân cuộc nổi dậy ở Libya, cuộc nổi dậy được khơi dậy vào giữa tháng 2 ở thành phố phía đông Benghazi khi những người biểu tình yêu cầu trả tự do cho một luật sư chính đại diện cho các gia đình các tù nhân.

“Chúng tôi đã tìm ra sự thật mà người dân Libyan mong chờ từ lâu, đó là những thi thể còn lại của vụ thảm sát Abu Salim,” phát ngôn viên của quân đội Khalid Al-Sherif nói trong một cuộc họp báo.

Al-Sherif và các thành viên của một nhóm chịu trách nhiệm tìm kiếm các ngôi mộ tập thể nói họ tin rằng khu vực này là nơi chôn cất thi thể của các nạn nhân vụ thảm sát nhà tù. Họ khẳng định như vậy dựa trên thông tin của các nhân chứng, trong đó có các cựu nhân viên an ninh đã bị lực lượng nổi dậy bắt giữ trong cuộc chiến chống nhà lãnh đạo độc tài.

Gadhafi đã bỏ trốn kể từ khi các lực lượng nổi dậy tràn vào Tripoli hồi cuối tháng 8, mặc dù những người ủng hộ ông ta vẫn còn tiếp tục chiến đấu ở một số nơi trên đất nước. Ông ta cùng một người con trai và giám đốc tình báo bị thế giới cáo buộc tội danh chống lại loài người vì đã tàn sát đẫm máu những người tham gia biểu tình chống chính phủ trong năm nay, chứ không phải những vụ giết người từ trước đó.

Vụ thảm sát tháng 6 năm 1996 xảy ra sau khi các tù nhân nổi dậy để phản đối tình trạng đối xử của nhà tù. Lính gác đã đáp lại bằng cách bắn vào những người tù. Al-Sherif cho biết các quan chức tin rằng các thi thể đã được giữ ở bên trong nhà tù trước khi được chôn vào năm 2000.

Vụ thảm sát đã trở thành mục tiêu của những người chống Gadhafi. Hầu hết các tù nhân đều là các tù nhân chính trị trong đó có các giáo sĩ hồi giáo và các sinh viên, những người dám phát ngôn chống lại nhà lãnh đạo kiểm soát toàn bộ quốc gia giàu dầu mỏ vùng Bắc Phi này.

Trong nhiều năm, gia đình của những người bị sát hại không được thông tin về sự thật và bị cấm đến thăm, nhưng các báo cáo về vụ bắn giết bắt đầu lộ tẩy sau khi các lính canh gác tiết lộ và các tổ chức nhân quyền bắt đầu vào cuộc. Gadhafi đồng ý trả tiền đền bù cho các gia đình nạn nhân nhưng các nhà hoạt động yêu cầu đưa những người có trách nhiệm ra xét xử.

Ibrahim Abu Shima, một thành viên của nhóm tìm kiếm mộ tập thể, cho biết các nhà điều tra tin rằng có 1270 người đã bị chôn ở ngôi mộ này sau khi kiểm tra danh sách tù nhân được báo cáo là đã bị giết. Ông nhấn mạnh rằng Libya cần sự trợ giúp của cộng đồng quốc tế trong việc tìm kiếm và xác định danh tính các thi thể bởi lẽ họ không có các thiết bị tinh vi để kiểm tra DNA.

“Chúng tôi không có kinh nghiệm về việc này,” ông nói.”Chúng tôi cần giúp đỡ trong việc đào, di dời các thi thể và những phần thi thể sao cho chúng không bị lẫn vào nhau.”

Hôi chữ thập đỏ Quốc tế chohay ít nhất 13 ngôi mộ tập thể đã được tìm thấy ở Libya sau khi Tripoli sụp đổ.

Một người dân là Sami al-Saadi cho biết anh đã mất hai anh trai trong vụ thảm sát và bản thân đã từng bị giam giữ. Anh nói rằng điều quan trọng là kể sự thật cho người thân của các nạn nhân, những người đã nhiều năm qua không biết người thân yêu của mình được chôn ở đâu.

Anh nói anh đã ăn mừng sau khi các lực lượng cách mạng thành công trong việc lật đổ Gadhafi, nhưng kí ức về hai người anh trai Mohammed và Adel vẫn phủ bóng đen lên lễ ăn mừng.

“Những người chịu trách nhiệm về vụ thảm sát cần phải được đưa ra xét xử và chúng ta đã có thể cho thế giới thấy bằng chứng chắc chắn về Moammar Gadhafi và kẻ độc tài này đã lãnh đạo đất nước và người dân như thế nào,” al-Saadi nói khi đứng trên cánh đồng nơi có ngôi mộ, sau lưng anh là các bức tường với hàng rào dây thép gai.

Mabrouka al-Sayed nói nhiều năm qua bà đã chờ đợi tin tức về người con trai Abdul-Aziz, người được cho là đã bị giết trong vụ thảm sát. Bà cho hay các đại diện của nhà tù thông báo rằng con trai bà đã chết sau khi bị ốm nhưng bà không tin. Họ chưa bao giờ trả lại thi thể của anh mà chỉ đưa cho bà giấy chứng tử.

“Tôi đã vô cùng đau khổ vì không biết con trai tôi ở đâu,” bà nói khi đang ngồi trong một chiếc xe tải với cháu trai còn những người đàn ông đang đi ra cánh đồng. “Bây giờ tôi cảm thấy rất nhẹ nhõm vì đã biết nơi chôn nó”.

Nhà tù này giờ không còn ai vì các tù nhân đã được trả tự do khi các lực lượng đối lập đánh bật chính quyền Gadhafi ra khỏi thủ đô.

Lê Dung

AP