Tại sao phương Tây lại "gây sự" ở Syria và Iran?

Nga: "phương Tây nên chấm dứt ra lệnh cho Syria"

Pháp: Đếm lùi ngày tàn của Assad

Iran sẽ "dạy” Hoa Kỳ thế nào là chiến đấu

Iran: Mỹ và Israel "liệu hồn"

Bản đồ khu vực Trung Đông: Phải chăng sau khi Hoa Kỳ rút quân khỏi Iraq, Iran sẽ thành cường quốc thống trị khu vực đầy xung đột này?

Quân đội Mỹ sắp hoàn thành nhiệm vụ của mình tại Iraq và sẽ rút hết quân về nước vào cuối năm nay. Sau khi quân Mỹ rút đi, chắc chắn sẽ có những chuyển dịch lớn về cán cân quyền lực trong khu vực với Iran sẽ thay đổi từ một quốc gia ngoài lề để thành một quốc gia có tiềm năng trở thành thế lực thống trị trong khu vực. Mỹ và Israel đang cùng nhau suy nghĩ cách đối phó trong tình huống đó.

Iran chắc chắn đã chuẩn bị cho sự rút lui của Hoa Kỳ. Mặc dù Iran khó có khả năng sẽ thống trị Iraq, nhưng sẽ không phải là nói quá nếu cho rằng Tehran sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến Baghdad theo nghĩa ngăn chặn những bước đi của Iraq mà Iran phản đối. Ảnh hưởng này của Iran sẽ tăng lên sau khi quân Mỹ rút lui mà Mỹ lại không có ý định tiếp tục ở lại Iraq. Các chính trị gia Iraq chắc chắn sẽ phải tính đến cường quốc Iran đang trỗi dậy trong khi không còn hiện diện của quân đội Hoa Kỳ ở nước mình.

Chống lại Iran trong những điều kiện như vậy sẽ không hiệu quả và rất nguy hiểm.

Tình đồng chí Iran và Syria

Tình hình Syria thậm chí còn phức tạp hơn hết thảy. Người thiểu số Alawite đã nắm quyền thống trị kể từ năm 1970 khi cha của tổng thống Bashar al-Assad đứng đầu lực lượng không quân đã thực hiện một cuộc đảo chính.

Khi người Hồi giáo trở thành lực lượng chính trị trong thế giới Ả rập, người Syria đã coi Iran là bức tường thành bảo vệ mình. Chính quyền Iran đã giúp chính quyền Syria tránh được sự thù địch của những người theo đạo Hồi nhánh Shiite ở Li Băng. Người Iran còn giúp Syria trong các cuộc phiêu lưu ở Li Băng và quan trọng hơn là đàn áp nhóm đa số Sunni ở Syria.

Năm 1975, Syria đã xâm lược Li Băng vì coi nước này là một phần của mình và muốn gây ảnh hưởng lên Li Băng. Syria đã nhờ Iran để biến lực lượng Hezbollah trở thành công cụ quyền lực của mình tại Li Băng.

Vì vậy, Iran và Syria đã có mối quan hệ gắn bó lâu dài cho đến bây giờ. Trong cuộc bạo động ở Syria, trong khi thế giới Ả rập,Thổ Nhĩ Kỳ và Hoa Kỳ tỏ ra thù địch với chính quyền ông Assad thì Iran vẫn là nước ủng hộ hết mình cho chính quyền Syria hiện nay.

Nếu Assad có thể tồn tại được thì Iran sẽ trở thành người chiến thắng. Tầm ảnh hưởng của Iran sẽ vươn từ phía Tây Afghanistan cho đến vùng Địa Trung Hải.

Lo sợ về nguy cơ đó, Hoa Kỳ, Israel, Ả rập Xê út và Thổ Nhĩ Kỳ đã tìm cách ngăn chặn. Hiện tại, nơi để chặn tầm ảnh hưởng của Iran không phải là Iraq nữa. Thay vào dó sẽ là Syria. Và mục tiêu quan trọng nhất đối với nước này sẽ là làm thế nào để có thể lật đổ được chính quyền Assad.

Về Iran, mối đe dọa chính từ nước này không phải là vấn đề hạt nhân. Vấn đề hạt nhân có thể là một khía cạnh, nhưng kể cả không có vũ khí hạt nhân, bản thân Iran vẫn là một mối đe dọa. Tình hình căng thẳng hiện nay ở Trung Đông bắt nguồn từ chính quyết định rút quân khỏi Iraq của hoa Kỳ và những sự kiện diễn ra ở Syria. Nếu Iran bỏ chương trình hạt nhân của mình ngay vào ngày mai, thì tình hình vẫn cứ phức tạp. Lúc này, Iran đang ở thế "thượng phong" và Hoa Kỳ, Israel, Thổ Nhĩ Kì cùng Ả rập xê út đang tìm cách lật ngược thế cờ.

Hoa Kỳ và đồng minh vào cuộc

Hiện tại, 4 nước trên có vẻ như đang theo đuổi chiến lược hai mũi tên: Mũi thứ nhất là tăng cường sức ép lên Iran để nước này tính toán lại về chỗ yếu của mình và mũi thứ hai là lật đổ chính quyền Syria để giảm tầm ảnh hưởng của Iran đối với Iraq.

Việc chính quyền Syria có bị lật đổ hay không là rất quan trọng. Nếu không có sự can thiệp của NATO thì Moammar Gadhafi của Libya vẫn sống sót. NATO có thể sẽ can thiệp vào Syria nhưng tình hình của Syria phức tạp hơn. Ngoài ra, một cuộc tấn công thứ hai của NATO vào một quốc gia Ả rập để thay đổi chính quyền nước đó sẽ có những hậu quả khôn lường, bất kể người Ả rập lo sợ Iran ra sao. Chiến tranh là điều khó tiên lượng nhưng chắc chắn chiến tranh không phải là sự lựa chọn đầu tiên.

Do đó khả năng lớn là Hoa Kỳ cùng các nước đồng minh sẽ ủng hộ người Sunni đa số ở Syria thông qua Li Băng và có thể cả Thổ Nhĩ Kỳ và Jordan. Tuy nhiên, tình báo Syria đã trấn áp người Sunni rất hiệu quả trong hàng thập kỷ qua. So đó, việc thực hiện một chiến dịch bí mật chống lại chính quyền này không phải dễ dàng và không ai có thể đảm bảo là nó sẽ thành công. Tuy nhiên, có lẽ đó sẽ vẫn là nước cờ tiếp theo.

Nhưng đây sẽ không phải là nước đi cuối cùng. Để trói chân Iran, cần phải có hành động về tình hình chính trị ở Iraq. Do Mỹ rút quân, Washington sẽ có ít tầm ảnh hưởng ở nước này. Tất cả các mối quan hệ mà Hoa Kỳ xây dựng đều để căn cứ trên quyền lực của Hoa Kỳ trong việc bảo vệ các mối quan hệ của mình. Khi Hoa Kỳ rời đi, nền tảng của các mối quan hệ đó tan vỡ. Và ngay cả trong mối quan hệ của Hoa Kỳ với Syria, cán cân quyền lực cũng đang dịch chuyển.

Hoa Kỳ có ba lựa chọn. Thứ nhất là chấp nhận sự tiến hóa và cố gắng sống chung với những diễn biến nảy sinh. Thứ hai là thương lượng với Iran nhưng đó sẽ là lựa chọn rất đau đớn và tốn kém. Và cuối cùng là tiến hành chiến tranh. Lựa chọn thứ nhất, cho thấy Washington có thể sống chung với xu thế mới (cán cân quyền lực nghiêng về Iran). Lựa chọn thứ hai, tùy thuộc vào việc liệu Iran có muốn thương lượng với Hoa Kỳ hay không. Và sự lựa chọn thứ ba, tùy thuộc vào liệu Hoa Kỳ có đủ lực để huy động một cuộc chiến tranh và có thể chống chọi lại các biện pháp đáp trả của Iran. Tất cả các lựa chọn còn rất mơ hồ, vì thế mục tiêu tối quan trọng lúc này của Hoa Kỳ là lật đổ Assad. Khi đó, thế cờ sẽ thay đổi. Dù rằng khi điều đó xảy ra thì tình hình sẽ vô cùng khó khăn và đầy rủi ro.

Hoa Kỳ đang ở những ngày cuối cùng tại Iraq và thậm chí hậu quả của nó còn "đau đớn" đến mức khó tưởng tượng. Đi cùng với nó là cuộc khủng hoảng châu Âu cho thấy một cuộc khủng hoảng có tính hệ thống trên toàn cầu đang trở thành hiện thực.

Lê Dung