Nhật Bản nên từ bỏ chính sách tăng trưởng kiểu Shinzo Abe

Đây là lúc mà tất cả những câu chuyện xung quanh Abenomics (nền kinh tế vận hành theo kiểu Abe) nên được dừng lại. Thị trường tài chính đã bị lóa mắt bởi lời lẽ ủng hộ sự tăng trưởng của Thủ tướng Shinzo Abe, kể từ khi ông quay trở lại nắm quyền với lời hứa về một cuộc cách mạng kinh tế ba mũi nhọn hồi cuối năm ngoái. Thời khắc này là lúc để Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) nên tiến lên.

Abenomics là một từ dùng để nói về các chính sách kinh tế được Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe khởi xướng. Có ba mũi nhọn chính trong Abenomics. Một là đẩy mạnh các chính sách hoạt động tiền tệ từ BoJ, hai là sự thúc đẩy tài chính từ việc gia tăng chi tiêu vào các công trình công cộng và ba là cải cách cơ cấu để tạo ra nhiều sản xuất hơn cho nền kinh tế.

Những chính sách tăng trưởng kiểu Shinzo Abe đang cho thấy sự không phù hợp khi không thể giúp Nhật Bản thoát khỏi giảm phát và suy thoái.

Trên thực tế, BoJ sẽ làm mọi cách để thúc đẩy mạnh mẽ nền kinh tế. Chính phủ mới vừa công bố sẽ mở rộng ngân sách nhưng hiện tại, các chính sách tài khóa lại bị hạn chế bởi tình trạng thảm khốc của tài chính công Nhật Bản. Nợ chính phủ gấp đôi GDP là kết quả của hơn 2 thập kỷ tăng trưởng chậm chạp và cố gắng lặp đi lặp lại chính sách bơm tiền. Trong khi đó, việc cải cách cơ cấu sẽ mất thời gian để có thể làm việc. Và điều này sẽ để lại cho ông Kuroda một trách nhiệm buộc phải thúc đẩy tăng trưởng trong ngắn hạn.  

Tuy nhiên, cho đến nay, các chính sách này khó có thể giúp ông Abe thấy thoải mái hơn. Đồng yên đã giảm so với đồng USD, giúp thúc đẩy lĩnh vực xuất khẩu của Nhật Bản, thị trường chứng khoán tăng vọt. Các cơ quan quốc tế như Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế đã điều chỉnh tăng dự báo lạc quan của họ về sự tăng trưởng của Nhật Bản.

Stephen King, Kinh tế trưởng của Ngân hàng HSBC cho biết, BoJ đã được tạo hình lại bởi thủ tướng mới. Ông Abe “rõ ràng tin rằng trong các chiêu bài trước đây, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ không bao giờ cung cấp những kích thích cần thiết để kéo Nhật Bản ra khỏi sự ngủ mê trong giảm phát diễn ra trong nhiều năm”, ông King nói thêm.

Ngay cả thậm chí như vậy, nhiều nhà đầu tư vẫn quan ngại rằng liệu đây có phải là trường hợp điển hình của việc “mua tin đồn, bán sự thật” hay không? Những người hoài nghi cho rằng cuộc đấu tranh lâu dài của Nhật Bản là để sửa chữa những thiệt hại từ thị trường chứng khoán và bong bóng bất động sản những năm 1980. Hơn 1/4 thế kỷ qua là thời gian dài cho một sự tăng trưởng mạnh mẽ đã phải sớm chấp nhận các chính sách thắt chặt một cách nghẹn ngào. Các chính phủ trước đã từng hứa sẽ hành động để hồi phục tiền tệ. Các thị trường giờ sẽ muốn nhìn thấy liệu ông Abe có thể cải thiện sự phục hồi đã từng bị bỏ dở giữa những năm 1990 và đầu những năm 2000.

Người tiêu dùng dĩ nhiên sẽ tỏ ra phản ứng khi ông Abe nói chuyện tăng giá và chấm dứt nhiều thập niên Nhật Bản bị giảm phát. Chỉ trong 2 tháng đầu tiên của năm 2013, chi tiêu đã tăng 3% so với cùng kỳ năm 2012, mặc dù không có các số liệu về việc tăng tiền lương và tiền công.

Các công ty Nhật Bản lại đưa ra cách tiếp cận thận trọng hơn rất nhiều. Chỉ số Tankan, một chỉ số thể hiện độ nhạy cảm của doanh nghiệp Nhật Bản, đã cho thấy các ý định đầu tư còn rất yếu. Đây là dấu hiệu cho thấy các công ty đang tỏ ra hoài nghi với các tiếp cận của chính phủ mới.

Mặc dù nhu cầu nhập khẩu dầu sau thảm họa hạt nhân Fukushima là rất lớn, chỉ số giá tiêu dùng của Nhật gần như giảm liên tục kể từ sau cuộc Đại suy thoái 2008-2009. Thách thức của ông Kudora là làm sao mang lại tỷ lệ lạm phát 2%, giúp cho các công ty và cá nhân có thể lợi dụng lức lãi suất tiêu cực thực – chi phí đi vay thấp hơn so với mức tăng hàng năm của chi phí sinh hoạt – và để điều chỉnh giá trị đồng yên đi xuống.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ nhậm chức tới đây có 3 vấn đề ngay lập tức phải được khắc phục.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Haruhiko Kuroda

Đầu tiên, Tokyo phải giảm giá đồng yên và tỷ giá ngoại tệ. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính tại Síp đã một lần nữa biến Nhật Bản thành một nơi trú ấn an toàn cho các nhà đầu tư trong thời kỳ hỗn loạn. Những biến động tiền tệ trong những tuần gần đây rõ ràng là không hề hữu ích cho Abe và chính quyền của mình.

Thứ hai, thị trường có thể mong đợi một sự biến đổi triệt để từ các chính sách tiền tệ hơn là khả năng cung cấp của BoJ. Điều này giống với việc ngân hàng trung ương dường như không hoạt động. Trong thập kỷ vừa qua, ngân hàng này đã cố gắng chấm dứt tình trạng giảm phát thông qua việc tạo ra tiền điện tử. Thực tế, nó đã có bước đi tốt vượt qua cả Cục Dự trữ Liên bang Mỹ và Ngân hàng Trung ương anh trong việc chọn nới lỏng định lượng như là một biện pháp thúc đẩy tăng trưởng.

Cuối cùng, hai ngày diễn ra hội nghị cũng có thể là lần cuối với ông Kuroda. Khi Thủ tướng Abe quyết định giáng chức nhà lãnh đạo BoJ trước khi nhiệm kỳ của ông kết thúc, Kuroda đã đồng ý làm việc trong những tuần cuối tại văn phòng của mình. Hạn định là ngày 8/4, bốn ngày sau khi tuần lễ họp mặt ban quản trị ngân hàng kết thúc. Buổi họp này sẽ yêu cầu hội đồng bổ nhiệm ông cho một nhiệm kỳ mới. Đó chỉ là hình thức, mặc dù có những nhà phân tích tin rằng ông Kurado sẽ chờ tới cuộc họp tiếp theo của BoJ vào ngày 26/4 trước khi công bố quyết định này. Và trong thời gian chờ đợi, họ chỉ có thể “đánh cược” với hoạt động tiền tệ thời gian tới.

Julian Jessop của tờ Capital Economics cho biết: “Chúng tôi mong đợi hội đồng có thể công bố một chính sách thay đổi nhỏ thôi cũng được ngay lúc này, với một vài hành động cải cách để chờ cho đến cuộc họp vào ngày 26/4 tới. Tuy nhiên, bất cứ yêu cầu thời gian chính xác nào thì kỳ vọng của thị trường rất cao và e rằng thống đốc mới sẽ không thể đáp ứng được.

Những mũi nhọn hiệu quả?

Thủ tướng Shinzo Abe đã công bố chương trình cải cách ba mũi nhọn của mình hồi đầu năm nay. Ông đã bắn đi mũi tên đầu tiên bằng chính sách tài khóa, bổ sung vào ngân sách khoản tiền 13,1 nghìn tỷ yên với hy vọng nền kinh tế sẽ dịch chuyển. Khoản tiền này dự kiến sẽ được chi tiêu chủ yếu cho các công trình công cộng.

Tuy nhiên, trong năm tới, thuế giá trị gia tăng ở Nhật Bản sẽ tăng lên nhằm ngăn chặn việc núi nợ cao ngất của Nhật Bản tiếp tục được bồi đắp.

Mũi nhọn thứ hai là chính sách tiền tệ. Ngân hàng Nhật Bản đã đề ra một mục tiêu lạm phát rõ ràng 2% và dự kiến sẽ công bố số lượng trái phiếu mà chính phủ sẽ mua. Điều này sẽ phải tiến hành trong một thời kỳ dài hạn hơn so với việc mua tài sản và nằm trong nỗ lực để đẩy lãi suất dài hạn hơn.

Chính sách ít được biết đến hơn, cũng là mũi nhọn thứ ba, chính là cải cách cơ cấu. Nhật Bản hiện đã rất nhạy bén với những thỏa thuận thương mại tự do, nhưng có thể đã đến lúc phải tháo dỡ chính sách bảo hộ nông nghiệp của nước này.