Máy bay ném bom hạng nặng sắp hết thời?

Tuy hiện tại, B-2 vẫn đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu chiến lược của quân đội Mỹ, nhưng với sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ tên lửa, máy bay không người lái, vai trò của các dòng máy bay ném bom hạng nặng có thể bị thay thế dần trong tương lai.

Không quân Mỹ hiện có khoảng 200 máy bay ném bom hạng nặng, trong đó có 20 chiếc B-2 thuộc thế hệ mới nhất. Lực lượng ném bom chiến lược chiếm khoảng 1% số lượng máy bay và phi công của không quân Mỹ. 

Tuy nhiên, trong số 35 phi công lái B-2 đã có trên 1.000 giờ bay an toàn, hiện chỉ còn 17 phi công là đang phục vụ cùng với dòng máy bay ném bom tàng hình này. Đối với máy bay ném bom chiến lược như B-2, phi công cần tới 10 năm để tích lũy được khoảng 1.000 giờ bay vì họ phải dành nhiều thời gian cho việc đào tạo nâng cao, làm quen với các khí tài mới. Vì điều này, không ngạc nhiên khi nhiều quan chức quân đội Mỹ không ủng hộ kế hoạch phát triển máy bay ném bom tầm xa thế hệ mới.

Không quân Mỹ từ lâu đã theo đuổi kế hoạch phát triển máy bay ném bom tầm xa mới, nhưng vấn đề chính là họ không có đủ tiền để phát triển dự án. Theo đánh giá của không quân Mỹ, quá trình phát triển, thử nghiệm và đưa vào trang bị máy bay ném bom mới cần 15 năm và giá thành dự kiến mỗi máy bay sẽ không thấp hơn 550 triệu USD.

Để tiết kiệm chi phí, máy bay ném bom mới sẽ áp dụng nhiều công nghệ sẵn có. Từ các thông tin sơ bộ, máy bay ném bom mới sẽ là phiên bản phóng to của chiến đấu cơ F-35 với khả năng mang theo 10,6 tấn vũ khí “thông minh” với tầm hoạt động đạt 9.000km không cần tiếp liệu.

Tuy nhiên, rất ít nhà lập pháp Mỹ có đủ niềm tin rằng, không quân Mỹ có thể thực hiện dự án như trên với mức chi phí tối thiểu và giá thành của mỗi máy bay ném bom mới sẽ không dưới 1 tỷ USD. Ngoài ra, không quân Mỹ đang phải chịu gánh nặng giảm ngân sách và kế hoạch trang bị hơn 1.000 chiến đấu cơ F-35 mới để thay thế các đơn vị máy bay F-15, F-16 đang ngày càng lão hóa và máy bay không người lái chưa thể đảm nhận được nhiều nhiệm vụ của máy bay có người lái.

Nhận thức được điều này, không quân Mỹ vẫn tiếp tục nâng cấp máy bay B-2 ở quy mô vừa và nhỏ. Ở gói nâng cấp mới nhất, B-2 có thể mang theo 80 quả bom thông minh cỡ 227kg để tấn công chính xác các mục tiêu yêu cầu. B-2 cũng được trang bị ra-đa mảng định pha chủ động mới cho phép điều khiển, tấn công cùng lúc nhiều mục tiêu.

Đi cùng với đó là hệ thống liên kết thông tin chỉ huy băng thông rộng để tối đa hóa khả năng tấn công nhiều mục tiêu của B-2 nâng cấp. Kênh kết nối này cho phép B-2 lấy thông tin không chỉ từ vệ tinh, mà cả các phương tiện chiến đấu đang có mặt trên chiến trường để biến nó thành “kho bom” có khả năng tấn công cùng lúc 80 mục tiêu khác nhau.

Cần nhấn mạnh rằng, B-2 là dòng máy bay có cơ cấu phức tạp và đã thể hiện uy lực lần đầu tiên ở cuộc tập kích đường không Nam Tư năm 1999. Do mang trên mình nhiều công nghệ đột phá, B-2 yêu cầu chế độ bảo trì và niêm cất đặc biệt trong khoang môi trường kín. Mỗi giờ bay của dòng máy bay ném bom tàng hình này cần tới 53 giờ bảo trì. Hiện tại, tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu của máy bay quân sự Mỹ ở điều kiện tiêu chuẩn là 0,6 (60%), thì B-2 chỉ đạt 0,33 (33%). Dù đã được cải thiện, nhưng yêu cầu bảo trì và niêm cất của B-2 vẫn cao hơn đáng kể so với các dòng máy bay ném bom hạng nặng B-52H và B-1B Lancer.

Mỹ khởi động chương trình phát triển máy bay ném bom B-2 từ những năm 1980 và chấp nhận vào trang bị máy bay ném bom nặng 181 tấn này từ năm 1992. B-2 thực sự là tổng hòa của nhiều công nghệ mang tính đột phá về khả năng tàng hình, kết nối thông tin điều khiển, nhưng đây cũng chính là yếu tố làm nó có giá thành và chi phí bảo trì “trên trời”.

Tổng cộng, Mỹ đã phải chi 25 tỷ USD cho chương trình phát triển máy bay B-2 và dự định thêm 70 tỷ USD để mua 132 máy bay loại này. Tuy nhiên, tới năm 1996, không quân Mỹ đã quyết định chỉ mua 20 máy bay B-2 với giá thành mỗi máy khoảng 2 tỷ USD.

Với mức giá này, 2 máy bay B-2 có giá tương đương với một hàng không mẫu hạm hay 1 chiếc B-2 có giá lớn hơn một tên lửa đạn đạo liên lục địa LGM-118A Peacekeeper với cả kết cấu hầm phóng bảo vệ của nó. B-2 có thể mang 20 tấn bom đạn và tầm hoạt động không tiếp liệu đạt 8.000km. Nếu được tiếp liệu trên không, B-2 đảm bảo khả năng tấn công bất kỳ địa điểm nào trên trái đất.

Để duy trì hoạt động của B-2 với công nghệ tàng hình đặc biệt cần hơn 10 loại máy bay chuyên biệt, trong đó có một số loại chỉ dùng 1 lần. B-2 đóng vai trò như mũi đột kích với khả năng ném cùng lúc 80 đơn vị bom chính xác vào các vị trí hiểm yếu của đối phương (dù trong thực tế chưa bao giờ B-2 từng thực hiện nhiệm vụ như vậy).

Với nhiệm vụ tương tự, không quân Mỹ hiện có sự lựa chọn tốt hơn là dùng máy bay ném bom B-52H hoặc B-1B mang vũ khí chính xác hoặc hơn thế nữa là các tổ hợp máy bay không người lái tàng hình.

Có thể nói về khả năng tấn công chiến thuật, máy bay ném bom hạng nặng không có khả năng cạnh tranh với máy bay không người lái về cả chi phí lẫn hiệu quả tác chiến.

Cũng giống Mỹ, Nga cũng bắt tay vào phát triển máy bay ném bom thế hệ mới PAK DA và cũng vấp phải các vấn đề như người Mỹ và hướng giải quyết được đặt ra là phát triển song song hai phiên bản của máy bay ném bom mới (có người lái và không người lái). Với sự phát triển của công nghệ, máy bay ném bom hạng nặng có người lái ngày càng ít có tương lai.

Nguồn: Quân đội Nhân dân