Dự thảo Luật Báo chí sửa đổi: Bảo hộ công dân về quyền tự do báo chí

Quá trình thay đổi Luật Báo chí nhìn từ cơ cấu chương điều, Luật Báo chí năm 1989 gồm 7 chương, 31 điều; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí năm 1999 đã bổ sung 6 điều và bỏ 1 điều. Như vậy, sau khi sửa đổi, bổ sung năm 1999, Luật Báo chí có 36 điều. Dự thảo Luật Báo chí lần này gồm 6 chương với 59 điều, trong đó có 30 điều xây dựng mới, 29 điều sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Báo chí hiện hành.

Báo chí tác nghiệp (Ảnh Quân đội Nhân dân)

Bảo hộ công dân về quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí

Quy định này nhằm triển khai thi hành Điều 25 Hiến pháp 2013. Theo đó, ngoài chủ thể là báo chí, nhà báo, dự thảo luật đã bổ sung một số quy định mới như: Công dân có quyền tham gia hoạt động báo chí theo quy định của pháp luật và được Nhà nước bảo hộ; nhà báo, công dân có quyền tiếp cận các thông tin mà nhà nước không cấm theo quy định của pháp luật về tiếp cận thông tin phục vụ cho việc thông tin trên báo chí; công dân có quyền được biểu đạt thông tin; tham gia giám sát, phản biện xã hội trên báo chí.

Cơ sở giáo dục, bệnh viện cấp tỉnh được thành lập cơ quan báo chí

Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) đã quy định cụ thể đối tượng được thành lập cơ quan báo chí tại Điều 15, theo đó giữ nguyên các đối tượng thành lập cơ quan báo chí theo luật hiện hành, bổ sung một số đối tượng được thành lập tạp chí khoa học, như:

Cơ sở giáo dục đại học theo quy định của Luật giáo dục đại học; tổ chức nghiên cứu khoa học, tổ chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ được tổ chức dưới hình thức viện hàn lâm, viện theo quy định của Luật khoa học và công nghệ; bệnh viện từ cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoặc tương đương trở lên.

Quy định trên cho phép các cơ sở giáo dục và tổ chức khoa học và công nghệ thuộc loại hình tư thục, có đầu tư của nước ngoài được phép ra tạp chí khoa học.

Làm rõ ranh giới bảo vệ tự do báo chí

Tại Khoản 1 Điều 10 với 12 điểm, trong đó bổ sung các nội dung bị cấm thông tin trên báo chí:

Thứ nhất, cấm lạm dụng quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thứ 2, cấm thông tin về những chuyện thần bí, các vấn đề khoa học mới mà chưa được kết luận, gây hoang mang trong xã hội, ảnh hưởng xấu đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và sức khỏe của cộng đồng.

Thứ 3, cấm thông tin về thân nhân và các mối quan hệ của cá nhân trong các vụ án, vụ việc tiêu cực khi không có căn cứ cho rằng những thân nhân và các mối quan hệ đó liên quan đến vụ án, vụ việc tiêu cực hoặc chưa có kết luận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, làm ảnh hưởng xấu đến đời tư của công dân.

Thứ 4, cấm thông tin ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường về thể chất và tinh thần của trẻ em; thông tin quy kết tội danh khi chưa có bản án của tòa án.

Bên cạnh đó, tại Khoản 2 Điều 10 quy định hành vi bị nghiêm cấm, so với Luật hiện hành có một số quy định mới như:

Thứ nhất, nghiêm cấm đăng, phát trên truyền thông xã hội, trang thông tin điện tử thông tin có tính chất báo chí vi phạm khoản 1 Điều này; sản phẩm báo chí đã bị đình chỉ phát hành, thu hồi, tịch thu, cấm lưu hành, tiêu hủy; nội dung chương trình phát thanh, truyền hình đã bị đình chỉ, cấm lưu hành; nội dung vi phạm đã bị gỡ bỏ trên báo điện tử.

Thứ 2, nghiêm cấm vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ. Đây là vấn đề nóng trong đời sống báo chí hiện nay.

Thứ 3, nghiêm cấm gian dối trong việc lập hồ sơ đề nghị cấp thẻ nhà báo.

Cho phép liên kết trong hoạt động báo chí

Luật Báo chí hiện hành không có quy định về liên kết nội dung. Dự thảo luật đã bổ sung quy định về liên kết tại Điều 44, trong đó quy định cụ thể lĩnh vực, nội dung các cơ quan báo chí được phép liên kết với cơ quan báo chí khác, pháp nhân, cá nhân; thời lượng tối đa được phép liên kết trong kênh phát thanh, kênh truyền hình phục vụ nhiệm vụ chính trị, thông tin tuyên truyền thiết yếu theo quy định của nhà nước và kênh thời sự - chính trị - tổng hợp; thời lượng tối đa mà cơ quan báo nói, báo hình có hoạt động liên kết sản xuất toàn bộ kênh phát thanh, kênh truyền hình.

Theo quy định của Dự thảo Luật Báo chí  (sửa đổi), cơ quan báo chí chủ động thực hiện, chịu trách nhiệm mà không phải xin phép cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, nhằm cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ quan báo chí.

Đây là điểm mới, mở rộng hơn nữa việc liên kết trong báo chí.

Phân vai giữa người quản lý nội dung và người quản lý tờ báo

 Luật Báo chí hiện hành quy định lãnh đạo cơ quan báo chí là tổng giám đốc, phó tổng giám đốc, giám đốc, phó giám đốc (đối với báo nói, báo hình), tổng biên tập, phó tổng biên tập (đối với báo in).

Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) quy định lại chức danh như sau: người đứng đầu cơ quan báo chí là tổng giám đốc hoặc giám đốc thay cho chức danh Tổng biên tập như Luật hiện hành; tổng biên tập, phó tổng biên tập là người phụ trách nội dung sản phẩm báo chí.

(Còn nữa)