Tháp Chăm “độc nhất vô nhị” ở Tây Nguyên suýt thành phế tích vì một cây đa

Tháp Yang Prông được người Chăm xây dựng từ thế kỷ XIII với kiểu kiến trúc độc đáo, mang ý nghĩa phồn thực. Năm 1991, Yang Prông được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia. Đây là ngôi tháp Chăm độc nhất và kỳ lạ nhất trên đất Tây Nguyên.

Mặt trước tháp Yang Prông

Nguồn gốc tháp Yang Prông

Theo các tài liệu khảo cổ học, tháp Yang Prông (tiếng bản địa là Thần lớn) được người Chăm xây dựng từ thế kỷ XIII, dưới thời vua Jaya Sinhavarman III (tức vua Chế Mân, chồng của công chúa Huyền Trân), tương ứng với triều đại nhà Trần của nước ta.

Tháp Yang Prông cao 9m, rộng 20m2, nằm lọt thỏm trong một cánh rừng già tại địa phận thôn 5, xã Ea Rốk, huyện Ea Súp tỉnh Đắk Lắk.

Đây không chỉ là tháp Chăm "độc nhất vô nhị" ở khu vực Tây Nguyên mà còn là ngôi tháp Chăm duy nhất của nước ta nằm ở địa hình bằng phẳng.

Vào tháng 8/1991, tháp Yang Prông được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Mặt sau tháp Yang Prông.

Cho đến nay, vẫn chưa có câu trả lời chính xác về việc vì sao có sự xuất hiện của tháp Yang Prông trên đất Tây Nguyên.

Theo giả thuyết trong cuốn “Lý lịch di tích kiến trúc tôn giáo Chăm” lưu tại Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk (bản đánh máy năm 1990), vào cuối thế kỷ XII, hai nước Chiêm Thành và Chân Lạp xảy ra chiến tranh. Sau đó, người Chăm đã chiến thắng, họ thống trị vùng đất Tây Nguyên và tiến hành xây dựng tháp Yang Prông.

Một giả thuyết khác lý giải, vào cuối thế kỷ XIII, quân Nguyên-Mông xâm lược Chiêm Thành, người Chăm phải di tản lên vùng rừng núi Tây Nguyên để lánh nạn, tháp Yang Prông được xây dựng trong khoảng thời gian đó.

Ngoài ra, có ý kiến cho rằng, Yang Prông là một công trình dang dở. Bởi lẽ, đồng bào người Chăm thường xây dựng một quần thể chứ hiếm khi xây dựng độc một ngôi tháp như vậy. Theo lý giải, do người Chăm không hòa hợp với con người, khí hậu và điều kiện canh tác tại Tây Nguyên nên họ chỉ lưu trú một thời gian ngắn rồi bỏ đi và chỉ xây dựng được tháp Yang Prông.

Có gì trong tháp Yang Prông?

Theo ông Lê Văn Hoàn - Phó chủ tịch xã Ea Rốk, ngày trước bên trong Yang Prông không có ly hương, cũng chẳng có tượng thờ. Thứ duy nhất đặt trong ngôi tháp kỳ bí này là một bàn đá và biểu tượng của thần Shiva (bộ phận sinh dục nam) được làm bằng đá. Tuy nhiên, về sau, hai thứ này đã bị mất và thay vào đó là bát nhang.

Đường vào tháp Yang Prông.

 

Cũng lời ông Hoàn, một số người dân mê tín trong vùng từng đến lập nhiều miếu nhỏ gần Yang Prông để thờ cúng, gây mất thẩm mĩ và ảnh hưởng tới an ninh trật tự trên địa bàn. Trước thực trạng đó, UBND xã Ea Rốk đã có những biện pháp mạnh để giữ gìn nét văn hóa đúng nghĩa với ngôi tháp độc nhất Tây Nguyên này.

Ông Hoàn cho biết: “Chúng tôi đã tuyên truyền, giải thích cho bà con hiểu đây là ngôi tháp cổ của người Chăm, được xây dựng với ý nghĩa tâm linh phồn thực, thờ thần Shiva để cầu mong con đàn cháu đống. Thế nhưng, có một số người không hiểu ý nghĩa sâu xa của tháp, cứ tới thắp nhang, cầu khẩn với nhiều ý nghĩ tâm linh khác.

Những năm vừa qua, UBND xã đã mời những người có hoạt động mê tín xung quanh tháp lên trụ sở để xử phạt hành chính, đồng thời, ra quân đập bỏ những miếu bằng xi măng được người dân tự ý dựng lên xung quanh tháp”.

Suýt nữa thành phế tích vì…cây đa

Ngôi tháp cổ được bao quanh bởi nhiều cây cổ thụ.

Dù Yang Prông được xây dựng cách đầy gần 10 thế kỷ, có giá trị to lớn trong lĩnh vực văn hóa, kiến trúc và khảo cổ học. Tuy nhiên, do nằm biệt lập giữa rừng sâu, đường sá đi lại khó khăn nên Yang Prông ít khách tới tham quan.

Trước đây, ngôi tháp cổ này từng xuống cấp trầm trọng, nếu không có sự can thiệp, bảo vệ kịp thời của các cơ quan ban ngành thì có lẽ ngày nay Yang Prông chỉ còn là một phế tích vì…một cây đa.

Ông Hoàn kể lại: “Trước kia, trên đỉnh tháp có một cây đa lớn. Rễ của cây đa này bao quanh tháp, làm ngôi tháp cổ nứt đôi ra. Đến năm 2013, tỉnh Đắk Lắk mới chi hơn 10 tỷ đồng để trùng tu, chặt cây đa, dùng khung sắt thép cố định lại Yang Prông như ngày nay”.

Cũng theo ông Hoàn, hiện nay người dân tại địa bàn và những du khách tới Yang Prông tham quan đều rất tò mò về chất kết dính giữa các viên gạch. Có người cho rằng, các viên gạch được kết dính với nhau bằng nhựa cây, có người nói tháp được xây bằng gạch mộc, sau đó trùm lá cây lên nung chín mới tự dính lại với nhau. Thậm chí, có người còn nhận định, giữa các viên gạch chẳng có bất kỳ chất kết dính nào.

Để làm rõ những vấn đề trên, PV đã tìm đến Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk, xem xét một số tài liệu.

Trong cuốn “Du khảo văn hóa Chăm”, nhà nghiên cứu Ngô Văn Doanh-Viện Nghiên cứu Đông Nam Á viết: “Chúng tôi khẳng định, người Chăm xây tháp bằng gạch đã nung chứ không phải xây bằng gạch sống rồi đốt. Đồng thời, người thợ xây tháp đã dùng chất kết dính và chất kết dính đó có yếu tố nhựa thực vật”.

Cũng theo lý giải của nhà nghiên cứu Ngô Văn Doanh, những viên gạch được dùng để xây tháp Chăm đều rất nhẹ, xốp và không già. Nhờ tính chất xốp nên tháp Chăm nói chung và Yang Prông nói riêng mới tồn tại được qua hàng thế kỷ mà vẫn giữ được màu gạch tươi. “Do gạch xốp nên cả khối tường dễ khô đều từ trong ra ngoài khi phơi nắng, lại vừa chống chọi lại được với khí hậu nắng lắm mưa nhiều…. Chính chất liệu gạch và kiến trúc xây dựng gạch đặc biệt của người Chăm xưa là yếu tố quan trọng tạo ra vẻ đẹp đặc biệt cũng như chất lượng độc nhất vô nhị của tháp cổ”, tài liệu phân tích.

Hiện nay, xung quanh tháp Yang Prông không còn bất kỳ ngôi miếu hay hoạt động mê tín dị đoan nào. Đây là ngôi tháp kỳ bí, độc-lạ, hứa hẹn sẽ là nơi tham quan thú vị của du khách thập phương khi đến Đắk Lắk.

Trần Nhân - Hải Dương
Chủ đề :
 
List comment
 
 
Bảo đảm trật tự an toàn giao thông đường sắt, cần xóa bỏ các lối đi tự mở
icon

Tình trạng vi phạm hành lang an toàn giao thông đường sắt và nhiều lối đi tự mở với nguy hiểm thường xuyên rình rập vẫn còn hiện hữu đang là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn tới nhiều vụ việc tai nạn nguy hiểm.

 
 
Người và phương tiện trên đường giảm tới 70%, tai nạn giao thông giảm sâu trong tháng 8/2021
icon

Việc giãn cách xã hội khiến mật độ người tham gia giao thông giảm, đường vắng, tỉ lệ người điều khiển phương tiện gây tai nạn chủ yếu do các nguyên nhân: không chú ý quan sát; đi không đúng chiều đường, phần đường, làn đường; vi phạm tốc độ...

 
 
Thói quen đốt rơm rạ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, xử lý thế nào?
icon

Sau vụ gặt lúa, người dân ở nhiều địa phương có thói quen đốt rơm, rạ dọn đồng khiến khói bay mù mịt. Việc làm này không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

 
 
Phát huy hiệu quả tuyên truyền trật tự an toàn giao thông qua loa phát thanh
icon

Hệ thống 77 loa phát thanh đặt tại các nút giao thông trọng điểm đã phát huy tác dụng mạnh mẽ trong công tác tuyên truyền về an toàn giao thông, an ninh trật tự và phòng, chống dịch trên địa bàn TP Đà Nẵng.

 
 
Thái Nguyên: Tai nạn giao thông 9 tháng năm 2021 giảm 3 tiêu chí
icon

9 tháng năm 2021, cả 3 tiêu chí trật tự an toàn giao thông trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đều giảm. Các lực lượng chức năng trong toàn tỉnh cũng đẩy mạnh công tác tuần tra, kiểm soát kết hợp với phòng, chống dịch.

 
 
Hải Phòng: Tuyên truyền Luật an toàn giao thông cho học sinh huyện Cát Hải và người đi xe đạp
icon

Trong  2 ngày (14-15/9), Công an TP Hải Phòng đã phối hợp với Công an huyện Cát Hải tổ chức 06 buổi tuyên truyền cho 2.630 cán bộ giáo viên và học sinh các trường học trên địa bàn huyện.

 
Bình Định triển khai Luật Bảo vệ môi trường năm 2020
icon

Ngày 28/9, Sở Tài nguyên và Môi trường Bình Định có Công văn số 2454 về việc triển khai thi hành Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 trên phạm vi toàn tỉnh.

 
Yên Bái triển khai thi hành Luật Bảo vệ môi trường
icon

Sở TN&MT Yên Bái sẽ tổ chức hội nghị tập huấn cho các Sở, Ban, Ngành, đoàn thể; UBND các huyện, TP, thị xã; các cơ quan, đơn vị của Trung ương, các lực lượng vũ trang đóng trên địa bàn tỉnh, tuyên truyền, phổ biến Luật Bảo vệ môi trường.

 
Bắc Ninh: Các Sở, ngành, địa phương phối hợp chống rác thải nhựa
icon

Nhằm thay thế từng bước việc sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, túi nilon khó phân hủy bằng sử dụng các loại sản phẩm thân thiện với môi trường, từ năm 2019, tỉnh Bắc Ninh ban hành kế hoạch thực hiện phong trào “Chống rác thải nhựa”.

 
Lạng Sơn tăng cường thu gom, xử lý chất thải
icon

Với mục tiêu không để ù ứ, tồn đọng chất thải phát sinh do dịch bệnh, tỉnh Lạng Sơn đã tăng cường công tác thu gom, hướng dẫn xử lý; thành lập Tổ phản ứng nhanh về thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn của ngành trong phòng, chống dịch.