Chiến thắng Aleppo có làm thay đổi cục diện cuộc nội chiến Syria?

Một giai đoạn mới của cuộc xung đột Syria đã bắt đầu, theo đó chính phủ do Tổng thống Bashar al-Assad lãnh đạo đang cố gắng củng cố những thành tựu mà lực lượng này đã đạt được trong khi các phe đối lập cực đoan lại thu về với những chiến thuật nổi dậy của mình.

Chính phủ Syria đã lấy lại được thành phố Aleppo.

Theo CNN, mặc dù vậy, viễn cảnh tái thiết đất nước Syria và cho phép hàng triệu người dân nước này có thể hồi hương vẫn còn khá xa vời. Ông Assad vẫn sẽ nắm quyền lực ở một vùng đất đã bị tàn phá, như Alex Younger, người đứng đầu cơ quan tình báo Anh ở nước ngoài (MI6), từng nói: “Tại Aleppo, Nga và chính phủ Syria biến thành phố này thành sa mạc và gọi đó là hòa bình”.

Chiến thắng của quân nổi dậy là không thể

Lực lượng nổi dậy chiếm giữ phần lớn Aleppo vào năm 2012. Đến mùa hè năm 2015 lực lượng này vẫn tưởng rằng mình có thể đánh bại được chế độ Assad. Song theo các chuyên gia, giấc mơ đó sẽ không bao giờ thành hiện thực, khi chính phủ Syria vẫn có được sự hậu thuẫn của Nga và Iran thì chiến thắng dành cho phe nổi dậy là điều không thể. 

Xét về mặt lực lượng quân sự, chiếc thuyền của ông Assad đang đi đúng hướng gió và ông luôn khẳng định nhiều lần rằng mục tiêu cuối cùng của mình là giải phóng từng thước đất Syria khỏi tay “khủng bố”.

Bản thân Tổng thống Assad cũng nhận thấy được đây là một chặng đường rất dài. Ông từng trả lời tờ al Watan hồi đầu tháng rằng chiến thắng ở Aleppo có thể làm thay đổi tiến trình của cuộc xung đột: “Nhưng hãy thực tế hơn, điều đó không có nghĩa là cuộc nội chiến tại Syria sẽ chấm dứt”.

Lời nhắc nhở này được đưa ra khi mới đây, cách Aleppo 280 km về phía Nam, IS đã tiến hành cuộc tấn công bất ngờ nhằm vào thị trấn Palmyra, mặc dù quân đội Syria và không quân Nga đã nhanh chóng giành lại quyền kiểm soát khu vực này nhưng điều đó cũng cho thấy không thể chủ quan trước bất kỳ tình huống nào.

Thành phố Aleppo đã bị phá hủy phần lớn. Nguồn: Reuters

Các nhà phân tích tình báo thuộc tổ chức Flashpoint Partners nhận định, vụ tấn công Palmyra của IS cho thấy cuộc chiến ở nhiều nơi tại Syria vẫn rất dễ thay đổi thế nào. Ông Assad có thể kiểm soát được các trung tâm đô thị chính ở Syria, nhưng vẫn còn những khu vực rộng lớn ở phía Bắc và phía Đông vượt ngoài tầm với của quân đội chính phủ.

Lực lượng vũ trang của ông Assad cũng đã suy giảm trong những cuộc chiến gần đây và nhiều người đã đào ngũ. Ông buộc phải dựa vào lực lượng quân sự không thường trực hay còn gọi là Lực lượng Quốc phòng Quốc gia. Quan trọng hơn, ông tiếp tục phải viện đến sự trợ giúp của không quân Nga và một lượng lớn các đơn vị bán quân sự Shia từ Lebanon, Iran, Iraq và Afghanistan.

Việc bình định Aleppo cũng đã khiến lực lượng quân chính phủ hao tổn khá nhiều. Các nhóm nổi dậy Hồi giáo cực đoan, hình thành từ các nhánh cũ của al Qaeda như Fatah al Sham, vẫn chiếm tỉnh Idlib ở phía Tây Bắc. IS vẫn nắm trong tay Raqqa và phần lớn Deir Ezzour gần biên giới Iraq. Lực lượng quân sự người Kurd kiểm soát phần lớn biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ và các thị trấn Qamishli và Hasakah. Còn những vùng ngoại ô thủ đô Damascus hiện nay lại không khác gì một bàn cờ.

Giải pháp chính trị cho vấn đề Syria thực sự không hữu dụng. Thậm chí ngay trong thời điểm thảm khốc nhất, vào giữa năm 2015, thì chính phủ của ông Assad cũng không hề muốn nhượng bộ, vì vậy khi đang nắm trong tay lợi thế như hiện nay, chắc chắn sáng kiến cho một thỏa thuận là không thể áp dụng được. Ngoài ra, cộng đồng quốc tế hiện nay đã dành nhiều thiện cảm hơn cho chế độ của ông Assad so với hồi đầu cuộc nội chiến năm 2011.

Trận chiến không khoan nhượng

Một quan chức Mỹ từng cho biết hòa bình ở Syria là điều không thể nếu như ông Assad vẫn nắm quyền lực và hợp tác với Nga trong cuộc chiến chống khủng bố ở đất nước này. Sự ủng hộ của Hoa Kỳ dành cho lực lượng người Kurd ở Syria để chống lại IS có thể sẽ giảm bớt. Iran sẽ có nguồn tài chính dồi dào hơn nhờ thỏa thuận hạt nhân và việc dỡ bỏ cấm vận. Lực lượng bán quân sự người Shi’ite ở Iraq cho hay một khi họ giải quyết xong IS ở nước mình thì sẽ quay sang giúp Syria dẹp khủng bố.

Thành viên quân đội chính phủ Syria tại Aleppo. Nguồn: Reuters

Trận chiến khốc liệt ở Aleppo chỉ như một độc tố ngấm dần vào cuộc nội chiến ở Syria. Nó khiến lực lượng nổi dậy thêm phẫn nộ trong khi hàng nghìn dân thường vẫn mắc kẹt ở đây mà không nhận được sự hỗ trợ nào từ cộng đồng quốc tế.

Khi không có nơi nào để đi, các nhóm nổi dậy ôn hòa có thể sẽ “ngoắc tay” với lực lượng Hồi giáo cực đoan, đặc biệt là ở Idlib, chỉ để tồn tại. Một số có thể sẽ gia nhập những lực lượng phiến quân khác.

Những hướng đi phức tạp

Cuộc chiến ở Aleppo có thể thay đổi tính toán của các quốc gia liên quan trong cuộc chiến tại Syria. Nga đã thay đổi hướng đi của cuộc chiến và thấu hiểu Iran hơn, một đồng minh khác của ông Assad. Và nếu như Tổng thống đắc cử Donald Trump làm theo đúng cam kết của mình trong quá trình bầu cử thì ông sẽ rút bớt sự hậu thuẫn của Mỹ dành cho lực lượng nổi dậy ôn hòa so với thời của ông Obama và quân đội Hoa Kỳ sẽ không có nhiệm vụ nào khác ngoài việc tiêu diệt IS. Nói về phe nổi dậy ôn hòa, ông Trump từng cho biết: “Tôi chẳng biết những người này là ai”.

Đối với lực lượng nổi dậy, phần lớn sẽ phụ thuộc vào thái độ của các quốc gia trong khu vực, những nước ủng hộ người Sunni như Qatar, Saudi Arab và Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như các quốc gia vùng Vịnh giàu có đã đứng sau tài trợ cho các nhóm Hồi giáo.

Những người dân Aleppo thường xuyên phải di chuyển để tránh bom, đạn. Nguồn: Reuters

Thổ Nhĩ Kỳ có nhiều cân nhắc phức tạp hơn. Tổng thống Recep Tayyip Erdogan đã “đầu tư” khá nhiều vào mối quan hệ với Tổng thống Nga Putin, tuy nhiên lực lượng nổi dậy ôn hòa mà nước này “chống lưng” lại đang mở rộng vùng kiểm soát về phía Bắc Raqqa, vùng chiến địa của IS ở phía Bắc Syria. Ông Erdogan mới đây đã tái khẳng định quan điểm của mình với lực lượng muốn ông Assad từ chức, song tiếng nói của ông đã không còn trọng lượng như trước đây.

Mỹ đang đứng giữa ngã tư đường

Adam Schiff, thành viên đảng Dân chủ thuộc Hạ viện Mỹ, cho rằng Washington đang đứng ở ngã tư đường. “Mỹ sẽ phải chịu tổn thất về danh tiếng với các đồng minh trong khu vực nếu chúng ta ngừng hỗ trợ cho lực lượng đối lập ôn hòa. Câu hỏi đặt ra bây giờ là liệu các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ có thể dựa vào chúng ta hay không và liệu Iran có được tự do hành động hay không”, ông Schiff nói.

Một chuyên gia từng đưa ra dự đoan trong năm 2011 về cuộc xung đột ở Syria rằng nó sẽ kéo dài hàng thập kỷ và khiến hàng triệu người thiệt mạng. Khi đó, lời dự đoán này bị xem nhẹ nhưng năm năm sau, cuộc nội chiến Syria vẫn tiếp diễn với ít nhất 250.000 người thiệt mạng và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa.

Cuộc nội chiến Lebanon kéo dài 15 năm trước khi Saudi, Syria và cả Mỹ chung tay đặt dấu chấm hết cho cuộc chiến này. Thế nhưng, cuộc nội chiến tại Syria vẫn đang trong giai đoạn ngày càng lún sâu, lợi ích xung đột, không có niềm tin hay sự hiện diện của bất kỳ một bên thứ ba ôn hòa nào, cùng sự can thiệp “giấu mặt” của các thế lực bên ngoài, tất cả cộng lại cho thấy một tương lai đằng đẵng chưa có hồi kết tại Syria.