TSKH. Phan Đình Tân nói gì về cuốn “Từ điển tiếng Việt – phê bình và khảo cứu"?

Cuốn sách “Từ điển tiếng Việt của GS. Nguyễn Lân – Phê bình và Khảo cứu” của tác giả Hoàng Tuấn Công trở thành một hiện tượng ngôn ngữ có nhiều quan điểm trái chiều và tạo nhiều tranh cãi trong giới phê bình ngôn ngữ.

Liên quan đến vấn đề này, PV báo Infonet đã có cuộc trò chuyện cùng TSKH Phan Đình Tân  - Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận, phê bình Văn học, nghệ thuật Trung ương.

TSKH Phan Đình Tân - Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận, phê bình Văn học, nghệ thuật Trung ương

Thưa TSKH, hiện nay cuốn sách Từ điển tiếng Việt của GS. Nguyễn Lân – Phê bình và Khảo cứu” của tác giả Hoàng Tuấn Công đang tạo ra những tranh cãi “nảy lửa”. Xin TS, cho biết quan điểm của mình về cuốn sách này?

TSKH Phan Đình Tân: Thực ra, theo tôi, trước khi nói đến chất lượng của hai cuốn sách chúng ta nên nói đến bản chất của việc tranh luận. Bản chất của tranh luận là ứng xử với những công trình khoa học.

Tức là cả người phê bình và người bị phê bình cũng cần có những ứng xử phù hợp. Để phê bình một cuốn sách hay một công trình khoa học chúng ta phải đặt mình vào trong bối cảnh lịch sử và những điều kiện mà cuốn sách ra đời.

Ngôn ngữ là cả quá trình vận động, điều chỉnh, thay đổi, dung hợp, tiếp biến để ngày càng hoàn thiện, ngôn ngữ không bao giờ là tuyệt đối và bất biến. Vì thế, trong bối cảnh lịch sử mà GS. Nguyễn Lân viết cuốn từ điển thì người phê bình phải đặt mình trong bối cảnh đó để phê bình và đánh giá cho khách quan hơn. Đương nhiên, nếu tham chiếu từ các kênh thông tin thì trong đó sẽ có nhiều từ, cụm từ cho đến nay cần hiệu đính và cập nhật lại.

Trước khi phê bình, chúng ta cũng nên thừa nhận và đánh giá cao công trình của GS. Nguyễn Lân. Đó là công trình nghiêm túc, đóng góp tài năng, trí tuệ, tâm sức cho khoa học, nhất là trong lĩnh vực ngôn ngữ.

Về vấn đề phê bình, theo tôi nghĩ cả người khen, người được khen hay người chê và người bị chê cũng nên có thái độ cầu thị, khoa học, khách quan và chuẩn mực. Chúng ta tránh việc trong quá trình phê bình mà sử dụng ngôn ngữ áp đặt, võ đoán, duy ý chí hay nói là “độc quyền chân lý, áp đặt tư duy, tùy tiện quy kết”. Chúng ta đừng bao giờ cho rằng mình luôn luôn đúng mà phải biết khách quan hóa chủ quan của mình.

Hiện nay, trong nhiều công trình kể cả nhiều cuốn từ điển cần phải điều chỉnh và thích nghi với xã hội hiện đại. Ví như có những cuốn từ điển xuất xứ từ rất lâu và có những từ mà ngôn ngữ hiện đại hay sử dụng nhưng thiếu vắng, ví như từ “phượt”, "bá đạo", "thốn", "đứng hình", trẻ trâu" - "sửu nhi", "soái ca", "thánh soi", "ngay và luôn"...

Đôi khi trong những cuốn từ điển có những khái niệm, định nghĩa sai và nguy hiểm ở chỗ là cuốn từ điển này trích dẫn sang cuốn từ điển khác và dẫn tới việc sai một cách có hệ thống.

Trong cuộc tranh cãi này, tôi nghĩ các cơ quan chuyên môn cần phải có cuộc tọa đàm, đi đến những đánh giá khách quan để tránh việc tranh luận dẫn đến cực đoan nói xấu nhau, công kích nhau. Khi tranh luận, phê bình, góp ý cho ai đó tối kỵ việc mục đích chính là làm giảm giá trị người khác để nâng giá trị của mình lên.

Chúng ta nên tiếp thu cầu thị nhưng cũng cần khách quan trước việc tiếp nhận các thông tin và ứng xử. Bằng kiến thức mà từng giai đoạn lịch sử nên nhận thức về vấn đề đó khác nhau. Chính vì vậy chúng ta cũng đừng đòi hỏi quá nhiều khi trong điều kiện như thế mà GS. Nguyễn Lân có một cuốn từ điển mang đến nhiều tri thức như vậy.

Theo tôi, hiện nay chúng ta cũng nên rà soát và điều chỉnh lại, chỗ nào chưa hợp lý, chưa chặt chẽ sẽ bổ sung, điều chỉnh, làm lại. Trong khoa học nên có bản lĩnh nhưng đừng bảo thủ.

Cuốn sách phê bình và khảo cứu của tác giả Hoàng Tuấn Công ra đời, nhiều người cho rằng tác giả Hoàng Tuấn Công đang cố tình bắt lỗi và bới móc tác giả Nguyễn Lân. TS. Suy nghĩ thế nào về điều này?

TSKH Phan Đình Tân: Người ta hay dùng từ “soi”. Ở đây là “soi” lại từng từ từng ngữ một. Điều đó cũng có cái hay và tính tích cực riêng, vì khen rất dễ, nhưng chê rất khó và phải có bản lĩnh, đặc biệt là phát hiện ra những cái sai, cái thiếu của những tác giả, những công trìn mà nhiều thế hệ tôn thờ.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là ta nên ứng xử thế nào cho có văn hóa, kể cả việc góp ý, điều chỉnh cũng nên có tính xây dựng. Điều không nên là việc phê bình gây sự ức chế bằng những từ ngữ nặng lời và áp đặt.

Hiện nay xã hội thay đổi, lịch sử thay đổi thì ngôn ngữ cũng cần phải điều chỉnh. Có những vấn đề đúng, cũng có những vấn đề thiếu hoặc sai và chúng ta cần có sự phân biệt đúng sai nhưng đừng nên cực đoan là phải rạch ròi giữa sai và đúng một cách tuyệt đối. Điều này rất cần thiết nên là một cơ quan chủ quản có chuyên môn đứng ra thực hiện cho khách quan và đảm bảo tính khoa học.

TSKH suy nghĩ thế nào về việc sau này sẽ tiếp tục có một cuốn sách phê bình về cuốn sách của tác giả Hoàng Tuấn Công?

TSKH Phan Đình Tân: Thực ra chúng ta không ngại việc phê bình và được phê bình. Quan trọng là người phê bình và người được phê bình phải trên cơ sở cầu thị, lắng nghe và tôn trọng nhau, như người xưa có câu "nói phải củ cải phải nghe" mà. Đúng sai chúng ta có thể phân biệt được, chuyện tuyệt đối thì khó nhưng tương đối là điều chúng ta có thể làm.

Vấn đề là phân định rạch ròi trong khoa học xã hội và nhân văn là điều cực kỳ khó. Ranh giới giữa đúng sai, phải trái, tâm linh và mê tín dị đoan... rất khó phân định. Vì thế, chúng ta đừng đòi hỏi quá rạch ròi và tuyệt đối hóa vấn đề mà nên dừng lại ở chỗ góp ý mang tính xây dựng cho nhau sẽ hay hơn.

Xin cảm ơn TSKH về cuộc trò chuyện này!

Hoàng Thanh

Đề xuất miễn visa cho khách thị trường trọng điểm

Bà Rịa - Vũng Tàu đề xuất miễn thị thực nhập cảnh đối với khách ở các thị trường trọng điểm như châu Âu, Bắc Mỹ, Australia.

Khách nhiễm Covid-19 cố tình giấu bệnh lên máy bay có thể bị cấm bay vĩnh viễn

Trước khi lên máy bay khách có xét nghiệm xác nhận bị nhiễm Covid-19 nhưng không khai báo trung thực có thể bị Vietnam Airlines cấm bay vĩnh viễn trên các chuyến bay của hãng.

VOV bổ nhiệm Phó giám đốc đài truyền hình kỹ thuật số VTC

Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam đã quyết định bổ nhiệm ông Lương Minh Đức giữ chức Phó GĐ Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC, đồng thời tái bổ nhiệm ông Nguyễn Văn Bình tiếp tục giữ chức Phó GĐ Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Vương Đình Huệ làm trưởng đoàn ĐBQH TP Hà Nội

Sáng 18/ 2, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội tổ chức họp đoàn kiện toàn chức danh Trưởng đoàn.

Bộ TT&TT điều động và bổ nhiệm 13 cán bộ lãnh đạo chủ chốt

Nhận định lần trao các quyết định giao nhiệm vụ quy mô lớn này là một sự kiện lịch sử của Bộ TT&TT, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, với vị trí, nhiệm vụ mới, 13 cán bộ lãnh đạo các đơn vị sẽ có năng lượng mới để đóng góp tốt hơn cho Bộ, đất nước.

Tọa đàm Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh và Đảng CSVN với sự nghiệp văn hóa-VHNT VN

Buổi tọa đàm với diễn giả là GS. Phong Lê - Nguyên Viện trưởng Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, diễn ra lúc 9h00 ngày 03/02/2020 tại Tầng 1 Tòa nhà chính Thư viện Quốc gia Việt Nam, 31 Tràng Thi, Hà Nội.

Đắk Lắk: Bệnh nhân bị đồn nhiễm virus corona là một tiếp viên hàng không

Liên quan đến thông tin trên mạng xã hội cho là "có người nhiễm corona tại Đắk Lắk", sáng 28/1, lãnh đạo BVĐK vùng Tây Nguyên cho biết, có một bệnh nhân bị sốt đang được điều trị tuy nhiên chưa thể kết luận có nhiễm virus corona hay không.

Đà Nẵng: Xuân 2020 hướng tới 22 dự án với tổng vốn đầu tư 1,7 tỉ USD

Các cơ quan hữu quan của Đà Nẵng đẩy nhanh việc giải quyết thủ tục đầu tư đối với các dự án đang xúc tiến để tại “Tọa đàm Mùa xuân 2020” có thể hướng tới 22 dự án đầu tư trong và ngoài nước với tổng vốn khoảng 1,715 tỉ USD

Tân Giám đốc Sở KH&CN Hà Nội Nguyễn Hồng Sơn

Sáng nay 20/1, Phó Chủ tịch UBND TP Ngô Văn Quý trao quyết định của Chủ tịch UBND TP Nguyễn Đức Chung bổ nhiệm Giám đốc Sở Khoa học & Công nghệ Hà Nội cho ông Nguyễn Hồng Sơn.

Bổ nhiệm Phó giám đốc Công an tỉnh Đắk Nông giữ chức Giám đốc Công an Lâm Đồng

Được sự ủy quyền của Bộ trưởng Bộ Công an, Thượng tướng Nguyễn Văn Thành đã trao quyết định điều động, bổ nhiệm Đại tá Lê Vinh Quy, Phó giám đốc Công an tỉnh Đắk Nông giữ chức vụ Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng

Đang cập nhật dữ liệu !