Tầm soát viêm gan siêu vi B từ thai kỳ

Trên thế giới có 350 triệu người mắc viêm gan siêu vi B, trong đó có khoảng 1-2 triệu người chết mỗi năm do các bệnh ung thư gan, xơ gan.

Riêng Việt Nam có từ 8-20% phụ nữ nhiễm VGSVB, trong đó có khoảng 15% là thai phụ, với hơn 50% thai phụ mang mầm bệnh do mắc bệnh trong lúc mang thai.

Tầm soát viêm gan siêu vi B từ thai phụ

Đáng chú ý, sự lây truyền VGSVB từ mẹ sang con rất cao (chiếm 90%) bởi virus HBs+ và HBe+, tuy nhiên không có sự gia tăng tỷ lệ tử vong ở thai và mẹ.

Các đường lây truyền VGSVB

Các đường lây truyền VGSVB là lây truyền từ mẹ sang con lúc mang thai, lây truyền do đường tình dục, lây truyền từ máu và các chế phẩm của máu, hay do tai nạn trong công việc. Ngoài ra, còn có thể bị lây truyền VGSVB qua các chất tiết như nước bọt, mồ hôi, tinh dịch.

Triệu chứng lâm sàng thường không có hay kín đáo, tuy vậy cũng có khoảng 30% có triệu chứng vàng da, ói mữa, đau vùng gan. Qua xét nghiệm cũng cho thấy có 40% men gan tăng cao trên 1.000 và có khoảng 1% có diễn biến nặng và một số trường hợp chuyển sang giai đoạn viêm gan mạn tính.

Đặc biệt có một số trường hợp tự lành sau vài tuần, qua xét nghiệm máu sẽ khẳng định được. Thông thường, bệnh nhân mắc VGSVB mạn tính sẽ không có sự thay đổi nào trong thai kỳ. Tuy vẫn có vài thay đổi nhỏ trong thời gian chu sinh hay hậu sản như thay đổi huyết thanh, hay gia tăng khối lượng virus khi mang thai.

Các sự lây truyền này có thể xảy ra trong tử cung, hay khi cho con bú (rất thấp), hoặc sau khi sinh. Nếu người mẹ mang mầm bệnh mạn tính thì nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con tùy thuộc vào lượng siêu vi, trong giai đoạn siêu vi gia tăng thì sẽ có đến 90% trẻ bị lây truyền VGSVB, nếu không trong giai đoạn siêu vi đang tăng thì chí có 5-20% trẻ bị lây truyền VGSVB không ảnh hưởng đến thai kỳ, giai đoạn nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con trong thời gian mang thai chia thành 3 giai đoạn.

Ở ba tháng đầu của thai kỳ, nguy cơ lây truyền hầu như không đáng kể, ở ba tháng tiếp theo có 10-20% nguy cơ lây truyền mẹ con, đến ba tháng cuối có đến trên 80% trẻ bị lây truyền VGSVB từ mẹ sang con.V ới trường hợp mẹ mắc VGSVB cấp cũng không có dấu hiệu lâm sàng rỏ ràng, diễn biến bệnh giống như VGSVB, nhưng cũng có nguy cơ từ 60- 90% có sự lây truyền VGSVB cấp từ mẹ sang con.

Hậu quả từ VGSVB

Theo TS. Ngô Minh Xuân, Chủ tịch Hội Chu sinh TP.HCM, để nâng cao chất lượng dân số, cần có sự bắt buộc tầm soát thai ở tháng thứ 6 hầu phát hiện sớm các bệnh lý sơ sinh trong đó có bệnh VGSVB.

Trẻ mắc VGSVB lây truyền từ mẹ trong 15 năm đầu tiên nếu còn sống cũng bị nhiều biến chứng nặng, trong đó 10% lớn lên sẽ bị viêm gan mạn hay bị xơ gan hoặc ung thư gan. Vì thế, những trẻ này cần có chế độ dinh dưỡng cao hơn các trẻ sinh bình thường, trong đó nguồn sữa mẹ là hết sức quý giá cho trẻ bình thường cũng như giúp gia tăng nhiều kháng thể giúp đề kháng với các loại virus cho trẻ trong giai đoạn điều trị sơ sinh.

Kiểm tra sức khỏe cho mẹ, tốt cho bé

Ngoài ra, sữa mẹ cũng không có nguy cơ làm tăng lây truyền. Riêng người mẹ được tiên lượng có đến 75% bị biến chứng nặng với các triệu chứng lâm sàng như nhức đầu, rối loạn thị giác, đau thượng vị, buồn nôn và nôn ói. Nguy hiểm hơn, nếu điều trị không tốt sẽ có đến 25% mẹ bị tử vong, còn may mắn được điều trị kịp thời nguy cơ tử vong ở mẹ rất thấp chỉ 1%.

BS Phạm Việt Thanh, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho biết, từ nay đến năm 2015, mục tiêu của ngành y tế là phải hạ thấp tỷ lệ tử vong của bà mẹ, trẻ sơ sinh xuống từ 2-3% so với tỷ lệ tử vong năm 2011 là 7,2% trên 100.000 trẻ sinh sống, đồng thời cũng phải hạ tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi.

Đồng thời, trong công tác nâng cao chất lượng dân số, cần làm tốt công tác chẩn đoán thai kỳ trước sinh, tầm soát thai kỳ ở tháng thứ 6 là bắt buộc.

ngọc thanh