Quảng Nam, Đà Nẵng "căng" nhau về nguồn nước (phần 2)

Phần 2: Thuỷ điện Đăk Mi 4 xả nước có lợi cho ai?

"Thuỷ điện A Vương rất vui vẻ khi xả nước về hạ du, vì mỗi lần xả là mỗi lần họ được phát điện. Ngược lại thuỷ điện Đăk Mi 4 rất 'lùng bùng" mỗi khi phải xả nước về sông Vu Gia. Bởi họ lấy nước của sông Vu Gia chuyển qua sông Thu Bồn để phát điện. Nên cứ mỗi m³ nước xả về sông Thu Bồn là họ có mấy chữ điện, còn xả nước trả lại cho sông Vu Gia thì họ không có một chữ điện nào cả!". 

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam tuyên bố đã "cấm tiệt" thuỷ điện Đăk Mi 4 xả nước mà bắt giữ lại để ohục vụ đổ ải vụ hè thu - Ảnh: HC

Nói vậy mà... không phải vậy!

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Nguyễn Ngọc Quang đã xác định rõ điều đó tại buổi làm việc với đoàn công tác của Bộ NN-PTNT sáng 31/3 về việc thống nhất lịch xả hồ chứa thuỷ điện phục vụ sản xuất vụ Hè Thu lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn. Ông nhấn mạnh: "Tôi hoàn toàn đồng ý với anh Thắng (ông Huỳnh Vạn Thắng, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT Đà Nẵng - PV), trong thời điểm đặc biệt căng thẳng này thì nước sinh hoạt xếp số 1, sau đó đến thuỷ lợi, mùa vụ cho nông dân rồi mới đến điện. Vì vậy tôi đề nghị thuỷ điện Đăk Mi 4 phải với tinh thần hết sức phục vụ!".

Những tưởng với những phát biểu như vậy, lãnh đạo tỉnh Quảng Nam sẽ hợp lực cùng Đà Nẵng buộc thuỷ điện Đăk Mi 4 phải trả nước cho sông Vu Gia để đáp ứng đúng quy định của Luật Tài nguyên nước là ưu tiên số 1 nguồn nước cho nhu cầu sinh hoạt của khoảng 1,7 triệu dân vùng hạ du sông Vu Gia (gồm TP Đà Nẵng và các huyện Điện Bàn, Đại Lộc của Quảng Nam), sau đó mới đến nhu cầu nước cho khoảng 10.000 đất nông nghiệp của tỉnh Quảng Nam.

Sự tin tưởng đó càng chắc chắn hơn khi Phó Chủ tịch tỉnh Quảng Nam nói: "Tôi biết tình hình Đà Nẵng rất căng thẳng, Quảng Nam cũng vậy chứ không phải không căng thẳng đâu". Tuy nhiên Phó Giám đốc Sở NN-PTNT Đà Nẵng Huỳnh Vạn Thắng và Giám đốc Công ty Cấp nước Đà Nẵng Nguyễn Trường Ảnh đã một phen chưng hửng khi ông Nguyễn Ngọc Quang nói tiếp: "Nhưng bắt thuỷ điện đi giải quyết thay cho ông trời thì chắc khó vì mấy ông này cũng há mồm ra rồi!".

Ông Nguyễn Ngọc Quang đồng ý với ý kiến của ông Huỳnh Vạn Thắng về việc "vừa rồi nước vào thuỷ điện Đăk Mi 4 tương đối lớn" và cho hay: "Chúng tôi không cho phát điện, bắt giữ nước lại để phục vụ đổ ải vụ hè thu nên nước ở đây mới lên hơn 10m, chứ nếu cứ xả bình thường thì làm gì có mực nước đó. Lưu lượng nước đến hồ thuỷ điện Đăk Mi 4 lớn nhưng tôi bảo đảm lưu lượng đi là không có".

Nhưng qua phát biểu của ông Đặng Duy Hiển mới hay thuỷ điện Đăk Mi 4 vẫn đang liên tục xả nước về sông Thu Bồn để phát điện! - Ảnh: HC

Trong khi đó Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý công trình thuỷ lợi (Bộ NN-PTNT) Đặng Duy Hiển cho biết, chỉ trong một tuần qua, mực nước của hồ thuỷ điện Đăk Mi 4 đã tụt hơn 10 triệu m³. Cần nhắc lại, tuần qua cũng chính là thời điểm báo chí đưa tin Đà Nẵng có văn bản đề nghị Bộ TN-MT và Bộ Công thương can thiệp để thuỷ điện Đăk Mi 4 trả lại nước cho sông Vu Gia với lưu lượng 25m³/s theo đúng chỉ đạo trước đây của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải.

Ông Huỳnh Vạn Thắng nói ngay: "Họ tranh thủ xả nước trước để kiếm tiền!". Chính ông Đào Minh Tiến, Phó Tổng Giám đốc Công ty Phát triển đô thị và khu công nghiệp Việt Nam (IDICO, chủ đầu tư nhà máy thuỷ điện Đăk Mi 4) cũng cho hay: "Trong thời gian vừa qua và hiện nay, nhà máy phát điện theo đúng yêu cầu của Sở NN-PTNT Quảng Nam về thời gian, lưu lượng nước sử dụng tại khu vực hạ du sông Thu Bồn".

Cụ thể trong tháng 3, họ đã có 3 đợt xả nước về hạ du sông Thu Bồn trong 14 ngày (mỗi ngày từ 18 - 20 giờ) với lưu lượng 50m3/s và từ ngày 1/4 - 4/4 sẽ tiếp tục xả với mức độ tương tự. Trong khi đó, không hề có bất cứ một giọt nước nào được thuỷ điện này xả qua cống xả đáy để trả nước về sông Vu Gia. Điều này có lợi cho thuỷ điện Đăk Mi 4 vì "mỗi lần xả nước là mỗi lần được phát điện" và tất nhiên cũng có lợi cho Quảng Nam là địa bàn mà Đăk Mi 4 đứng chân, trong khi cơn khát nước sinh hoạt của Đà Nẵng thì hoàn toàn không được lưu tâm!

Khi Quảng Nam "khuyên" Đà Nẵng

Phó Giám đốc Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia (thuộc EVN) Vũ Xuân Khu cho rằng lượng nước về các hồ thuỷ điện năm nay rất thấp, tất cả các hồ ở miền Trung đều phải hạn chế khai thác tối đa để giữ nước cho các địa phương trong mùa khô. “Đáng ra thị trường phát điện cạnh tranh đã vận hành thì các nhà máy này về nguyên tắc phải vận hành theo cơ chế thị trường. Chiến lược chạy, vận hành như thế nào là do thị trường và cách chào giá của các đơn vị quyết định. Nhưng trước tình hình khó khăn về nguồn nước, EVN đã xin Bộ Công thương tách các nhà máy này ra để điều hành tập trung với mục đích giữ nước lại khi nào các địa phương cần mới xả phát điện" - ông Khu nói.

Tranh cãi căng thẳng giữa ông Nguyễn Ngọc Quang...

và ông Huỳnh Vạn Thắng tại cuộc họp

Đề cập đến thuỷ điện Đăk Mi 4, ông Khu cho rằng “cần phải tính toán để chia sẻ lợi ích. Chứ một nhà máy đầu tư biết bao nhiêu tiền mà giờ bảo phải dừng hoặc xả để trả nước lại và không phát điện thì gây thất thu không nhỏ”. Ông Huỳnh Vạn Thắng đặt câu hỏi: “Nếu các anh bảo doanh nghiệp các anh thất thu thì ai trả chi phí cho doanh nghiệp ở Đà Nẵng bị thiệt hại vì chi phí cấp nước bị đội lên?”. Ông Đào Minh Tiến đáp: “Chúng tôi sẵn sàng phối hợp với Quảng Nam và Đà Nẵng nhưng các anh phải cân nhắc điều tiết nước cho mỗi nơi bao nhiêu. Phải làm sao có hiệu quả nhất về tài nguyên nước và giảm thiệt hại cho nhà máy. Khi các anh đưa ra số liệu rõ ràng, chúng tôi sẽ chấp hành!”.

Thế là ông Điềm, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT Quảng Nam "khuyên" Đà Nẵng nên "chịu tốn kém" để "lấy nước ở đập dâng An Trạch chứ không lấy nước ở sông Cầu Đỏ như trước". Đồng thời ông đề xuất xây đập tạm tại Quảng Huế (Đại Lộc) để hạn chế nước sông Vu Gia chảy sang sông Thu Bồn mà chuyển xuống sông Ái Nghĩa để giảm áp lực xâm nhập mặn cho Đà Nẵng. "Đây cũng là cách chia nước cho Đà Nẵng, thay vì chia ngay từ thuỷ điện Đăk Mi 4 thì chia ở Quảng Huế thôi" - ông Điềm nói.

Phó Giám đốc Công ty Khai thác thuỷ lợi Quảng Nam Nguyễn Đình Hải cũng có ý kiến tương tự và "khuyên" Đà Nẵng trong tình hình hiện nay không nên mơ tưởng đến việc đẩy mặn cho nhà máy nước Cầu Đỏ mà nên hy vọng sớm có lũ tiểu mãn để giảm bớt tình hình căng thẳng. Thế nhưng ông Phùng Quang Bảo, Phó Giám đốc Đài khí tượng thuỷ văn Trung Trung bộ cho biết, trong những tháng tới lượng mưa gần như bằng không và khả năng lũ tiểu mãn rất khó xảy ra!

Ông Huỳnh Vạn Thắng thống nhất với giải pháp chặn đầu vào của sông Quảng Huế để tập trung nước đưa về sông Ái Nghĩa phục vụ cho Điện Bàn, Đà Nẵng. Tuy nhiên ông lưu ý cuộc họp có vẻ đang đi chệch hướng, bởi hạ du sông Vu Gia có nhu cầu nước lớn hơn nhiều so với hạ du sông Thu Bồn. Hiện tình hình hạn hán ở hạ du sông Thu Bồn cũng ít căng thẳng hơn và có những giải pháp đưa nước về vùng này dễ hơn. 

Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuỷ lợi phát biểu kết luận cuộc họp - Ảnh: HC

Ông nói rõ: "Tôi cảm giác các anh bàn bạc như thể ta có nước rồi, và bây giờ chỉ điều tiết thời vụ thế nào cho phù hợp. Tôi xin báo không phải như vậy. Nhà máy nước Đà Nẵng đang ở ngấp nghé tình trạng khẩn cấp rồi. Đừng tưởng Đăk Mi 4 xả 50m³/s như họ báo là hoàn thành nhiệm vụ. 50m³/s này chính là họ cướp của lưu vực sông Vu Gia chuyển sang sông Thu Bồn không phải là nơi đang đói nước. Nơi đang đói nước là hạ du sông Vu Gia gồm Đà Nẵng, Điện Bàn và Đại Lộc nhưng vùng này không bao giờ hưởng nước khi Đăk Mi 4 phát điện".

"Họ phải không được phát điện, nước đến thì giữ lại để xả 25m³/s qua cống xả đáy trả về cho sông Vu Gia trong thời gian đến như Chính phủ đã chỉ đạo thì đó mới là nước cứu Đà Nẵng!" - ông Huỳnh Vạn Thắng nói kiên quyết. Thế nhưng Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Nguyễn Ngọc Quang vẫn một mực cho rằng Đà Nẵng nên "chịu khó" lấy nước An Trạch dù chính ông thừa nhận việc lấy nước ở đây tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ rủi ro có thể khiến TP gặp thảm hoạ mất nguồn cung cấp nước sinh hoạt dài ngày!

Điều tiết nước như thế nào là do... ngành điện?

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuỷ lợi Nguyễn Văn Tĩnh nói: "Theo chỉ đạo của Chính phủ và chúng ta cũng thống nhất số 1 là ưu tiên nước cho sinh hoạt, sau đó đến nước cho nông nghiệp, còn lại là nước cho thuỷ điện". Nhưng ông cũng nói thêm: "Theo nguyên tắc là thế nhưng chúng ta làm công tác kỹ thuật thì phải làm thế nào đó hài hoà để các lợi ích đều được. Đối với hai địa phương cũng như thủy điện hiện nay thì nước là vàng rồi, cần phải tính toán sử dụng chứ đừng đổ ra biển nữa”.

Theo ông Tĩnh, các nhà máy phải chấp hành và có sự phối hợp với hai địa phương để đáp ứng nguồn nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Từ ngày 15 đến 30/5, tất cả các hồ thủy điện không được giữ mà phải xả để nông dân có nước sản xuất. Đối với vấn đề thiếu nước ở Đà Nẵng, ông Tĩnh cho rằng do hiện nay chưa ban hành phương án vận hành liên hồ trong mùa kiệt nên trước mắt cần khẩn trương xây dựng đập tạm tại ngã ba sông Vu Gia - Thu Bồn để dồn nước cho Đà Nẵng; mặt khác, thống nhất xả nước thuỷ điện chung từ ngày 15 đến 30/5 để phục vụ nước sinh hoạt và nước đổ ải vụ hè thu.

Sau khi cuộc họp kết thúc, đứng ở sân trụ sở UBND TP Đà Nẵng, ông Huỳnh Vạn Thắng vẫn bày tỏ với các ông Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Văn Tĩnh nỗi lo lắng về việc thuỷ điện Đăk Mi 4 không giữ nước mà tranh thủ xả trước để phát điện. Ông Nguyễn Văn Tĩnh trấn an: "Quan trọng là nước vẫn đủ cho ông này, còn điều tiết như thế nào là do ngành điện!". "Nhưng nếu để ngành điện điều tiết thì họ lại vì lợi ích của các nhà máy thuỷ điện?" - chúng tôi đặt câu hỏi. Ông Tĩnh trả lời: "Không, họ phải điều tiết theo yêu cầu của các địa phương ở hạ du!".