'Nhà báo nhập vai: Quá nguy hiểm'

Vụ nhà báo Hoàng Khương: Cần xét đến lợi ích công cộng

Vấn đề đặt ra là giới hạn nào cho nhà báo nhập vai? Trao đổi với PV báo điện tử Infonet, Luật sư Bùi Quang Nghiêm, Giám đốc Công ty Luật Hợp danh Nghiêm & Chính đã có nhiều ý kiến xoay quanh vấn đề này.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm

- Thưa ông, xin được bắt đầu từ vụ việc của nhà báo Hoàng Khương, quan điểm của ông về quyết định truy tố đối với nhà báo này?

Căn cứ vào mục đích của hành vi thì không thể kết tội Hoàng Khương vi phạm pháp luật. Nếu có chủ đích hối lộ thật thì không bao giờ đưa lên mặt báo tình tiết phạm luật của mình. Hơn nữa, Hoàng Khương làm việc này dựa trên sự chỉ đạo của Ban biên tập Báo Tuổi trẻ, được cơ quan báo chí giám sát. Tất cả diễn biến của câu chuyện chỉ thể hiện mục đích thu thập chứng cứ để viết bài, để phanh phui tiêu cực của CSGT. Theo quan điểm của tôi, không thể truy tố Hoàng Khương về tội đưa hối lộ. Nếu Hoàng Khương có được và cho rằng lợi ích anh ta được hưởng lớn hơn lợi ích từ bài báo thì Hoàng Khương đã không công khai chi tiết này lên báo.

- Vậy đâu là giới hạn an toàn cho việc nhập vai của nhà báo trong quá trình tác nghiệp?

Nhà báo cứ nhập vai thành một người công dân, hoặc được sự ủy quyền của một công dân đủ năng lực hành vi dân sự. Nhà báo hoàn toàn được sử dụng các biện pháp ghi âm, ghi hình, thu thập thông tin từ xa trong trường hợp này.

Tuy nhiên, sự tác động của nhà báo làm thay đổi bản chất sự việc theo hướng chủ quan của nhà báo là điều không được phép. Điều này trái với luật pháp và đạo đức nghề nghiệp báo chí. Không thể nhân danh cái tốt để thực hiện hành phạm tội bất chấp pháp luật. Mọi sự tự do đều phải nằm trong khuôn khổ pháp luật.

Nếu nhà báo chỉ trông chờ vào việc chủ động cung cấp thông tin của cơ quan chức năng thì chưa thể có bài viết đáp ứng được sự mong đợi của dư luận. Không thể rút thẻ nhà báo trước mặt “ông to, bà lớn” nào đó để yêu cầu cung cấp thông tin về những lần rút ruột công quỹ hay nhận hối lộ. Cũng không thể dừng lại ở một trạm gác của CSGT để nói rằng: tôi là nhà báo, hãy cho tôi biết mỗi ngày anh nhận bao nhiêu tiền mãi lộ... Bởi vậy báo chí cần sử dụng đến phương pháp điều tra nhập vai để có được thông tin chính xác nhất, đầy đủ nhất.

- Đâu là trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc bảo vệ nhà báo nhập vai?

Phải quản lý nhà báo đó. Biết được phóng viên làm việc dựa trên nhiệm vụ được giao. Các phương pháp thu thập thông tin của nhà báo phải được tư vấn, hướng dẫn và bảo vệ. Báo chí là sản phẩm mang tính tập thể, không thể quy trách nhiệm cho mỗi mình người trực tiếp thu thập thông tin mà phải xem xét cả những người chỉ đạo thực hiện đề tài, xử lý và biên tập thông tin. Tuyệt đối không thể chấp nhận sự bàng quan trước “tai nạn” của đồng nghiệp trong mọi trường hợp.

- Hệ lụy từ sự hạn chế quyền của nhà báo trong tác nghiệp như thế nào, thưa ông?

Tác động tiêu cực đến các nhà báo đang có quyết tâm chống tiêu cực. Đừng để vụ việc của Hoàng Khương trở thành “án lệ”, ảnh hưởng tinh thần chiến đấu của các nhà báo.

- Vậy làm thế nào để tạo được môi trường tác nghiệp an toàn cho nhà báo?

Trách nhiệm trước hết thuộc về chính các nhà báo, cơ quan báo chí, sau đó là các các cơ quan quản lý báo chí, các cấp lãnh đạo nhà nước. Nhà báo phải ý thức được công việc mình đang làm, biết luật và hiểu các nguyên tắc trong đạo đức nghề nghiệp nhà báo. Cần phải cụ thể hóa luật báo chí, trang bị cho nhà báo nhiều quyền hơn để tham gia quá trình tác nghiệp. Những việc gì nhà báo có thể làm được, không làm được – phải rõ ràng và hợp lý.

- Trong điều kiện hành lang pháp lý bảo vệ nhà báo chưa đầy đủ, thì nhà báo phải tác nghiệp như thế nào để tự bảo vệ mình?

Nguy hiểm lắm! Nên nhà báo phải hết sức cẩn trọng. Nhà báo viết mỗi chữ trên mặt báo phải đổi cả mồ hôi nước mắt và đôi khi là cả sự tự do...

Là một nhà báo ngoài công việc làm báo, trách nhiệm với xã hội họ còn có bổn phận với gia đình. Họ là những người cha, người mẹ, người chồng người vợ và người con trong gia đình. Lựa chọn nghề báo đã là sự dũng cảm, dấn thân vào các bài phóng sự điều tra là một việc làm đáng được tuyên dương. Bởi một khi đã bước chân vào “ổ tiêu cực” nhằm mục đích phanh phui sự thật thì nhà báo đã chấp nhận rủi ro cao. Lực lượng công an sẽ làm việc này trong sự bảo hộ của pháp luật, trong khi nhà báo hoạt động độc lập.

Cũng cần nhấn mạnh, kết quả điều tra của nhà báo cũng có sức mạnh không hề thua kém công việc của lực lượng an ninh. Vụ người Trung Quốc vào tận cảng Cam Ranh để nuôi cá bè, giới chức địa phương không biết gì cho tới khi báo chí lên tiếng. Vậy thì tại sao, luật pháp không có điều luật, chế tài bảo vệ nhà báo? Có rất nhiều vụ nhà báo bị cản trở, hành hung... cho tới các trường hợp nhà báo bị truy tố trước pháp luật vì hoạt động báo chí điều tra sai luật. Nhân danh lợi ích xã hội, lợi ích quốc gia dân tộc mà hoạt động nhưng nhà báo lại không được pháp luật bảo vệ đúng mức.

- Theo ông, "quyền miễn trừ" có nên áp dụng đối với nhà báo khi họ mắc lỗi nghiệp vụ?

Cần khẳng định Luật Báo chí hiện hành chưa rõ ràng đến mức có thể bảo vệ nhà báo khi cần thiết!

Một số quan điểm cho rằng, dù vì bất cứ lý do gì, nhà báo vi phạm pháp luật cũng phải bị xử lý như người bình thường. Một số khác lại cho rằng, nếu nhà báo đã sử dụng mọi cách mà không thu thập được các bằng chứng tiêu cực, thì việc “nhập vai” là cần thiết, bởi việc có thông tin để đăng báo chính là phục vụ “lợi ích quốc gia” và nhà báo phải được hưởng quyền miễn trừ trách nhiệm nếu trong trường hợp xảy ra "tai nạn nghề nghiệp"!

Tuy nhiên, “lợi ích quốc gia” vẫn là khái niệm chưa rõ ràng, chưa đồng bộ ở tất cả các văn bản luật cũng như cách áp dụng luật. Khái niệm "lợi ích quốc gia" cần được giải thích và luật hóa, từ đó có những miễn trừ trách nhiệm cho nhà báo trong trường hợp họ tác nghiệp vì “lợi ích quốc gia”. Trước mắt, khi chưa có qui định chung, mỗi cơ quan báo chí phải có qui định riêng về hoạt động điều tra của phóng viên, qua đó làm "ranh giới" cho phóng viên biết điểm dừng khi tác nghiệp.

Xin cảm ơn ông!

HƯơng thi - Việt Dũng

Thực hiện