Nếu buộc tội sai, trách nhiệm cuối cùng thuộc về tòa án?

Chủ tịch Quốc hội: Oan sai, người chịu trách nhiệm trực tiếp là ông thẩm phán.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nêu quan điểm khi trực tiếp chất vấn Chánh án TANDTC Trương Hòa Bình vào sáng 13/3.

Chủ tịch Quốc hội nêu chất vấn: "Khi vụ án kết thúc, kết luận tù rồi và có thể có oan sai. Bản thân ngành tòa án các cấp tự mình có xác định được đã xử oan sai hay không, hay phải chờ KVS kháng nghị, hay thư tố cáo mới biết? Khi đã phát hiện oan sai rồi thì buộc trách nhiệm thế nào? Tòa có quyền buộc tội, người buộc tội là thẩm phán chứ không phải tòa án, thì đã tính buộc tội người đó chưa?

Theo tôi người xử oan phải chịu tội. Người điều tra bức cung nhục hình phải chịu tội. Cáo trạng sai thì kiểm sát viên phải có trách nhiệm. Chúng ta có làm minh bạch như thế không? Ông xử người ta đi tù chung thân rồi mà chính ông cũng chẳng biết thì không được. Lịch sử ngành tòa án đã tự mình tìm ra cái sai của mình chưa? Khi tìm ra cái sai của mình rồi, đã xử thế nào, đảm bảo xử nghiêm chưa?".

Trả lời câu hỏi của Chủ tịch Quốc hội, Chánh án Trương Hòa Bình cho biết, theo quy định của pháp luật tố tụng, mỗi cấp tòa án có thẩm quyền xét xử độc lập, nhưng có trình tự sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm. Nếu sơ thẩm sai, hoặc có kháng cáo kháng nghị, còn hiệu lực chuyển sang phúc thẩm xem xét giải quyết vụ án. Nếu kháng cáo đúng thì phúc thẩm sửa sơ thẩm, nếu sửa trong trường hợp oan, tòa tuyên bị cáo không phạm tội - đó là tự sửa.

Nếu sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị thì vẫn còn cấp giám đốc thẩm xem xét. Khi có căn cứ thì kháng nghị, thấy oan sẽ đình chỉ vụ án - cũng là tự sửa. Trình tự có nhiều tòa án cấp trên sửa án tòa cấp dưới, trong đó có những trường hợp án oan, Chánh án cũng có một văn bản quy định, tự mình sau khi xét xử những trường hợp nào phải gửi hồ sơ lên cho tòa án tối cao kiểm tra, giám sát. Nếu phát hiện có sai thì kháng nghị, oan phải giải oan theo đúng pháp luật. Ngoài ra cũng có quy định các tòa án sau khi xét xử thấy có oan sai phải báo cáo chánh án, kiến nghị kháng nghị theo thẩm quyền.

Khi sai thẩm phán xử lý như thế nào? Về việc này, Chánh án cho biết, có nhiều hình thức xử lý, nếu oan không nghiêm trọng, do lỗi chủ quan, chánh án sẽ không được tái bổ nhiệm. Khi để xảy ra oan, tự bản thân tòa án phải kiểm điểm hội đồng xét xử và xem xét trách nhiệm, xem việc làm đó chủ quan hay khách quan, nếu sai lầm nghiêm trọng thì có thể đình chỉ xét xử, không bổ nhiệm. Còn nếu cố ý làm oan thì sẽ xem xét trách nhiệm hình sự. Nếu không phải cố ý, mức độ không nghiêm trọng, không xem xét hình sự thì xem xét trách nhiệm bồi thường. Thẩm phán phải hoàn trả theo đúng quy định bồi hoàn của nhà nước.

Chánh án Trương Hòa Bình: Khi tòa đã xét xử từ sơ thẩm trở đi, nếu oan sai tòa phải chịu trách nhiệm.

Chủ tịch Quốc hội hỏi thêm: "Như thế có thể khẳng định thế này được không? Tất cả những vụ xét xử rồi mà oan sai, kết án rồi mà oan sai, dù sai ở đâu, từ điều tra bức cung nhục hình, hay sai từ cáo trạng, mà qua xét xử rồi, nếu để oan sai thì trách nhiệm là của tòa án. Nói cho cùng, bất kể sai ở đâu nhưng nếu để người công dân bị buộc tội oan sai thì trách nhiệm thuộc về tòa án. Đúng không?"

"Người chịu trách nhiệm trực tiếp ở đây là ông thẩm phán. Chủ tọa phiên tòa và hội đồng xét xử ấy phải chịu và người chịu trách nhiệm cao nhất chính là Chánh án TANDTC. Có phải nói thế đúng không?"

"Nếu xét xử sai, có oan sai, thẩm phán trực tiếp phải chịu trách nhiệm, tùy mức độ nghiêm trọng của oan sai, có thể xử hình sự. Người công dân chỉ coi là có tội khi bản án đã tuyên và có hiệu lực thi hành, được chứng minh đúng trình tự của pháp luật. Người cầm cái việc này là chủ tọa phiên tòa, như ông Bao Công vậy. Ngành tòa án phải nhận thấy trách nhiệm như thế của mình trong toàn ngành. Bất kể oan sai ở đâu, tòa hay VKS, tòa án đều phải chịu trách nhiệm, vì khi xét xử là quyền của anh".

Trước các vấn đề nêu trên, Chánh án Trương Hòa Bình thừa nhận: "Chủ tịch Quốc hội nêu vấn đề rất đúng! Nếu vụ án được truy tố, tòa đưa ra xét xử, khi tòa đã xét xử từ sơ thẩm trở đi, nếu oan sai tòa phải chịu trách nhiệm. Nhưng nếu chưa qua xét xử thì trách nhiệm của đơn vị nào bên đó phải chịu.

Như một số nước, khi áp dụng biện pháp ngăn chặn, tòa phải kiểm soát ngay từ ban đầu, tòa sẽ chịu trách nhiệm toàn bộ, kể cả công an bắt sai, truy tố sai. Tòa sẽ chịu trách nhiệm khi đưa ra xét xử, có quyền đánh giá lại khi VKS truy tố. Khi có đủ căn cứ thì đưa ra tranh tụng tại tòa".