Luật Đấu thầu sửa đổi: Hạn chế được tình trạng chỉ định thầu tràn lan?

Chiều nay (5/6), tiếp tục chương trình nghị sự của kỳ họp thứ 5, Quốc hội đã nghe Chủ nhiệm Ủy ban kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật đấu thầu (sửa đổi).

Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) có 9 Chương với 109 Điều.

Toàn cảnh Hội trường kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa 13.

Báo cáo thẩm tra nêu rõ, sau gần 7 năm thi hành Luật đấu thầu, các hoạt động đấu thầu mua sắm sử dụng vốn nhà nước đã dần đi vào nề nếp. Tuy nhiên, qua công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát cho thấy có tình trạng thông thầu, chỉ định thầu bất hợp lý, kéo dài thời gian thực hiện gói thầu… gây lãng phí, thất thoát nguồn vốn nhà nước. Trong quá trình thực hiện, Luật đấu thầu cũng đã bộc lộ những vướng mắc, hạn chế và bất cập như: phạm vi điều chỉnh của Luật đấu thầu hiện hành chưa bao quát hết các hoạt động mua sắm sử dụng nguồn vốn của Nhà nước; quy định về đấu thầu trong nhiều luật, gây khó khăn cho việc tra cứu, áp dụng.

Ủy ban Kinh tế cho rằng, việc ban hành Luật đấu thầu (sửa đổi) với vai trò là luật chung quy định về hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đối với các gói thầu, dự án sử dụng nguồn vốn nhà nước thuộc tất cả các lĩnh vực và các hình thức là cần thiết. Đồng thời, để thống nhất các nội dung trong các văn bản quy phạm pháp luật, góp phần xử lý mối quan hệ giữa Luật này với các luật khác có liên quan về lĩnh vực đấu thầu, khắc phục những hạn chế, vướng mắc, đáp ứng yêu cầu công tác quản lý đấu thầu, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế.

Dự án Luật quy định việc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư phát sinh từ điều ước quốc tế, bao gồm cả trường hợp Việt Nam tiếp nhận, sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức và cung cấp vốn hỗ trợ phát triển chính thức ra nước ngoài, phải được thực hiện theo điều ước quốc tế đó. Ủy ban Kinh tế đề nghị làm rõ nội dung: đối với các dự án sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức của Việt Nam dành cho nước ngoài và dự án đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam sử dụng vốn nhà nước thì nguyên tắc chung là khi thực hiện hoạt động vay, huy động vốn trên lãnh thổ nước ngoài phải tuân thủ pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư và điều ước giữa Việt Nam và nước đó.

Trường hợp nước tiếp nhận đầu tư chưa có điều ước với Việt Nam hoặc chưa có quy định pháp luật về nội dung này thì cần có quy định trong Luật về nguyên tắc áp dụng pháp luật đấu thầu phù hợp với thông lệ quốc tế.

Ủy ban Kinh tế tán thành quy định nhà thầu nước ngoài tham dự đấu thầu quốc tế tại Việt Nam phải liên danh hoặc ký hợp đồng với nhà thầu phụ Việt Nam, phải cam kết sử dụng lao động trong nước nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn để nhà thầu trong nước tham gia các gói thầu; tán thành với các sửa đổi, bổ sung theo hướng quy định cụ thể hơn về ưu đãi đối với nhà thầu, ưu đãi đối với hàng hóa và phương pháp tính ưu đãi nhằm tạo cơ chế thuận lợi cho nhà thầu Việt Nam khi tham gia đấu thầu quốc tế; tán thành với quy định ưu tiên doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp có trên 50% lao động là thương binh, người tàn tật.

Tuy nhiên, cần bảo đảm sự cân bằng giữa cơ chế ưu đãi và điều kiện nâng cao trình độ, kỹ thuật cho nhà thầu trong nước; đồng thời, đề nghị tiến hành rà soát về sự tương thích của các quy định này với các quy định về bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị quy định rõ hơn chính sách, cơ chế ưu đãi đối với nhà thầu trong nước khi liên danh với nhà thầu nước ngoài thực hiện đấu thầu quốc tế tại Việt Nam thì nhà thầu Việt Nam phải là tổng thầu.

Đối với trường hợp chỉ có một nhà thầu có đủ năng lực và kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu của gói thầu thì thực hiện chỉ định thầu là phù hợp với thực tiễn, rút ngắn được thời gian và tiết kiệm được những khoản chi phí không cần thiết. Song cần có các quy định chi tiết, cụ thể về tiêu chuẩn đủ năng lực và kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu của gói thầu để bảo đảm tính chặt chẽ.