IPU: Hợp tác vì hòa bình nhân loại

Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam tại IPU-130 tại Geneva, Thụy Sỹ tháng 3/2014.

Từ giữa thế kỷ 19, những người đấu tranh vì hòa bình thuộc nhiều tầng lớp khác nhau đã có ý tưởng tập hợp các nghị sĩ của tất cả các quốc gia vào một tổ chức nhằm ngăn ngừa chiến tranh, bảo vệ hòa bình và giải quyết các tranh chấp quốc tế. Tuy nhiên, không dễ gì thành lập được tổ chức như vậy.

Mọi chuyện bắt đầu từ khi 2 nghị sĩ William Randal Cremer (1828 – 1908, vốn là một thợ mộc nghèo khó ở nước Anh) và Frédéric Passy (1822 – 1912, một người thuộc dòng dõi quý tộc Pháp) đều có nguyện vọng tha thiết đem lại hòa bình cho nhân loại, đã gắn kết với nhau.

Một thời gian ngắn trước mùa hè năm 1888, dưới sự lãnh đạo của William Randal Cremer, 234 nghị sĩ Anh đã ký bản kiến nghị gửi Tổng thống Hoa Kỳ Stephen Grover Cleveland), yêu cầu cần có thỏa thuận trọng tài giữa Anh và Hoa Kỳ. Mặc dù được sự ủng hộ của cả Thượng nghị viện và Hạ nghị viện nhưng kiến nghị này không được Tổng thống chấp thuận.

Tại Pháp, các nghị sĩ do Frédéric Passy đứng đầu cũng có những hành động tương tự trong Quốc hội Pháp. Frédéric Passy đã thúc đẩy thành công việc thông qua kiến nghị về Hiệp ước trọng tài Pháp – Hoa Kỳ nhưng cũng không thực hiện được.

William Randal Cremer ghi nhận sự nỗ lực của Frédéric Passy và đã viết thư cho Frédéric Passy, đề nghị tổ chức cuộc họp giữa các nghị sĩ Pháp và Anh.

Mù hè năm 1888, William Randal Cremer và Frédéric Passy gặp nhau ở Paris để thảo luận về hợp tác liên nghị viện nhằm thúc đẩy hòa bình, khởi xướng việc triệu tập Hội nghị các nghị sĩ trên thế giới để kêu gọi thỏa thuận về trọng tài giữa Vương quốc Anh – Hoa Kỳ và Pháp – Hoa Kỳ.

Ngày 31/10/1888, tại Parí đã diễn ra cuộc họp đầu tiên giữa các nghị sĩ Anh và Pháp để thảo luận các vấn đề về trọng tài và hòa bình. Đoàn nghị sĩ Anh gồm 8 đại biểu do William Randal Cremer dẫn đầu. Còn đoàn nghị sĩ Pháp gồm 25 đại biểu do Frédéric Passy dẫn đầu. Sau 1 ngày làm việc, hội nghị đã thông qua kế hoạch triệu tập hội nghị tương tự vào năm sau, nhằm mục đích thảo luận về trọng tài và giải trừ quân bị. Thành phần mời gồm các nhà lập pháp từ các nghị viện khác nhau trên thế giới.

Ngày 29 – 30/6/1889, gần 100 đại biểu nghị sĩ từ 9 nước gồm: Anh, Pháp, Ý, Bỉ, Tây Ban Nha, Đan Mạch, Hungary, Hoa Kỳ và Liberia họp tại khách sạn Continental ở Paris. Kết thúc hội nghị, các nghị sĩ đã nhất trí thông qua nghị quyết về việc thúc đẩy các cuộc họp nghị viện diễn ra hàng năm tại 1 trong những thành phố của đại diện các nước khác nhau có mặt tại hội nghị. Đồng thời thống nhất cuộc họp tiếp theo sẽ tổ chức tại London.

Các nghị sĩ tham gia Hội nghị năm 1889 cũng quyết định đưa Hội nghị này thành một thể chế bền vững với tên gọi Hội nghị Liên minh nghị viện về trọng tài, và coi đây là quyết định thành lập Tổ chức Liên minh nghị viện đầu tiên trên thế giới. Đến năm 1899 thì chính thức đổi tên thành Liên minh Liên nghị viện, đánh dấu sự ra đời của IPU.