“Hành chính hóa gây chậm trễ kinh phí cho đề tài khoa học”

Một trong những bất cập được các nhà khoa học phản ánh nhiều trong thời gian qua là việc cấp phát kinh phí cho các nhiệm vụ khoa học cấp nhà nước rất chậm trễ. Đến mức nhiều nhà khoa học còn phải từ chối nhiệm vụ KH&CN của mình vì khi nhận kinh phí thì nhiệm vụ đó đã lỗi thời, không còn tính thời sự, hoặc kinh phí không đủ để thực hiện nhiệm vụ.

Trước thực trạng trên, tại chương trình Dân hỏi – Bộ trưởng trả lời mới đây, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Quân lý giải, nguyên nhân sự chệm trễ trong thời gian qua gốc rễ bắt nguồn từ việc chúng ta đã hành chính hóa hoạt động nghiên cứu và triển khai các nhiệm vụ KH&CN. Chính vì thế mới có chuyện yêu cầu các nhà khoa học và cơ quan quản lý về KH&CN phê duyệt các nhiệm vụ như là các dự án đầu tư xây dựng cơ bản.  

Bộ trưởng KH&CN Nguyễn Quân

Trước ngày 31/7 hàng năm Bộ đã phải phê duyệt toàn bộ các nhiệm vụ KH&CN của năm sau để gửi sang Bộ Tài chính tổng hợp dự toán ngân sách nhà nước, trình Quốc hội. Khi Quốc hội phê chuẩn sẽ giao kinh phí ấy cho các nhà khoa học.

“Để có được các danh mục phê duyệt vào 31/7 hàng năm Bộ KH&CN phải thông báo cho các Bộ ngành, các nhà khoa học đề xuất nhiệm vụ, sau đó thành lập các hội đồng làm việc ròng rã 5 – 7 tháng trước đó. Vì vậy các nhiệm vụ khoa học khi được cấp kinh phí thường là những nhiệm vụ đã được đề xuất trước đó ít nhất một năm”.

Nhưng cũng có nhiều ý kiến cho rằng, nếu thời gian thẩm định của Bộ rút ngắn thì tiền thực hiện sẽ đến tay các nhà khoa học nhanh hơn. Thừa nhận thực tế này, nhưng theo Bộ trưởng Quân chính vì kế hoạch hoạt động KH&CN đang được tiến hành như nhiệm vụ xây dựng cơ bản nên rất khó khắc phục được bất cập này.

“Vài năm gần đây chúng tôi còn có nhiệm vụ phải thẩm định lại đề tài khoa học một lần nữa. Nghĩa là năm trước thẩm định xong để tổng duyệt dự toán ngân sách, khi được Thủ tướng Chính phủ giao kinh phí lại phải chờ đợi quá trình thẩm định. Vì thế việc giao kinh phí lại càng chậm”. Bộ trưởng Quân dẫn chứng kinh phí thực hiện cấp nhà nước năm 2011 thì tới tận tháng 2/2012 mới được giao. Hay kinh phí cho năm 2013 cũng chỉ vừa mới được giao.

Để khắc phục những hạn chế này, Bộ trưởng Quân cho biết, Nghị quyết 20 của Hội nghị Trung ương 6 khóa 11 về phát triển KH&CN đã đề cập đến việc tài trợ kinh phí phải phù hợp với tiến độ phê duyệt các nhiệm vụ này. Bên cạnh đó Trung ương cũng nhất trí cao trong việc mở rộng cơ chế tài chính của quỹ phát triển cho việc thực hiện nhiệm vụ. Đây là mấu chốt nhất để có thể giải quyết được bất cập mà các nhà khoa học đang đề xuất.

Qua đó khi đã có cơ chế đề tài được phê duyệt thì sẽ có tiền thực hiện ngay lúc đó. Bên cạnh đó với cơ chế quỹ có thể giao quyền chủ động ngay cho các cơ quan quản lý. Khi các nhà khoa học đề xuất nhiệm vụ nào, Bộ sẽ thành lập hội đồng thẩm định, đánh giá, phê duyệt nhiệm vụ và cấp kinh phí ngay lập tức. Và qũy sẽ được quyết toán theo hợp đồng.

Theo Bộ trưởng, nếu thực hiện nghiêm túc nghị quyết của Trung ương và được thể chế hóa thì chắc chắn sẽ khắc phục được bất cập hiện nay.

“Trước giờ chúng ta làm bằng cách thể chế hóa. Nhưng bây giờ hội nhập quốc tế rồi cũng cần điều chỉnh cách hành xử đổi với khoa học theo thông lệ quốc tế, xây dựng kế hoạch theo phương thức không theo đầu tư xây dựng cơ bản, không hành chính hóa. Bên cạnh một cơ chế đặc thù, cán bộ các ngành cũng cần phải đổi mới tư duy” – Bộ trưởng Nguyễn Quân nói.