Ý nghĩa của bếp lửa nhà sàn trong đời sống người Thái Tây Bắc

Trong nếp nhà sàn truyền thống, bếp không chỉ để nấu nướng mà còn là nét đẹp trong tiềm thức của mỗi con người Thái Tây Bắc.

Theo tập quán, người Thái thường ở nhà sàn. Trong mỗi nếp nhà sàn có hai gian bếp, ngoài để nấu nướng, bếp còn là nét đẹp trong tiềm thức của mỗi người con dân tộc Thái Tây Bắc.

Ý nghĩa của bếp lửa nhà sàn trong đời sống người Thái Tây Bắc
Bếp lửa nhà sàn người Thái Tây Bắc.

Trong nếp nhà sàn truyền thống của người Thái Tây Bắc, không thể thiếu bếp lửa. Ông Cà Văn Chung, người am hiểu văn hoá Thái, ở bản Co Pục, xã Chiềng Ngần, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La cho biết: "Bếp lửa rất cần thiết đối với một cái nhà sàn. Một ngôi nhà ấm cúng thì phải có bếp lửa, mà bếp lửa này theo phong tục của người Thái thì người ta thường nhờ bên ngoại làm cho. Là người anh em bên mẹ của chủ nhà thì tốt nhất. Nếu không có thì nhờ anh em bên vợ của mình làm cho cũng được. Làm bếp xong, bên ngoại cũng chính là người đại diện nhóm bếp đầu tiên cho gia chủ. Bếp lửa cũng thể hiện cho sự ấm cúng của gia đình, bếp ấm thì gia đình mới làm ăn tốt đẹp và phát đạt”.

Ngày xưa, mỗi gia đình người Thái thường có nhiều thế hệ cùng chung sống nên ngôi nhà sàn cũng thường có từ 3-5 gian; có 2 cầu thang lên xuống nhà đặt ở 2 đầu hồi và đặc biệt có 2 gian bếp trong nhà. Gian bếp phía dưới phòng ngủ của gia chủ tiếng Thái gọi là chi phay cốc, gian bếp ngoài cùng của gia đình gọi là chi phay pai. 2 bếp lửa này đều có công dụng, ý nghĩa nhân văn khác nhau và có những điều kiêng kỵ nhất định.

Trước đây, ở vùng nông thôn miền núi không có điện, vì thế bếp lửa là nơi thắp sáng, sưởi ấm cho cả gia đình, mọi công to việc lớn trong gia đình thường được mọi người ngồi quanh bếp lửa để bàn bạc, thống nhất. Cũng chính vì vậy mà  ít khi để ngọn lửa tắt, nhất là trong mùa đông giá lạnh ở miền núi Tây Bắc.

 

Ông Tòng Văn Hịa, người am hiểu văn hóa Thái ở bản Mòng, xã Hua La, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La cho biết: “Gian bếp chi phay cốc thường đặt ở phía dưới, đối diện với gian thờ tổ tiên của gia đình. Bếp này rất ít khi dùng để nấu nướng hàng ngày, thường chỉ để các cụ ông (người có tuổi) ngồi quây quần sưởi ấm, đun nước uống trà, điếu đóm theo thói quen. Khi nhà có khách quý đến thăm cũng sẽ trò chuyện tiếp khách tại vị trí này”.

Đặc biệt ở gian bếp phía dưới phòng ngủ của gia chủ (chi phay cốc), con cháu, nhất là phận dâu, con, chị em phụ nữ thì không được tự tiện sử dụng để đun nấu, hoặc ngồi ngang hàng với bề trên. Điều đó cũng có nghĩa thể hiện sự tôn trọng ông bà cha mẹ, giữ gìn tôn ti trật tự của gia phả. 

Ông Tòng Văn Hịa cho biết thêm: “Còn gian bếp chi phay pai, được đặt ở gian ngoài cùng nhất của nhà sàn. Bếp này là nơi dùng để đun nấu, ăn uống của cả gia đình và không có những điều kiêng kỵ riêng. Mọi sinh hoạt của gia đình chủ yếu diễn ra tại gian bếp này. Kể cả khi trong nhà có chị em sau sinh cũng ăn ngủ ngay cạnh bếp lửa này cho đến làm lễ đầy cữ cho bé (đầy tháng) mới được chuyển về phòng ngủ của vợ chồng, để tiện cho việc chăm bẵm mẹ và bé được khoẻ mạnh”.

Ngày nay, xã hội phát triển, đời sống kinh tế được nâng lên, thiết bị đun nấu cũng đa dạng và tiện lợi hơn trước, nhưng cơ bản gia đình người Thái ở trong bản vẫn duy trì bếp lửa. Trong các ngôi nhà sàn của bà con bây giờ, nếu không có 2 bếp lửa như xưa thì cũng phải có ít nhất một bếp. Điều này cho thấy bếp lửa thực sự có ý nghĩa trong đời sống của đồng bào.

Theo vov.vn

 
List comment
 
Đầm sen trắng đẹp hút hồn ở ngoại thành Hà Nội, khách lặn lội đi từ 5h sáng đến chụp ảnh
icon

Điều đặc biệt ở đầm sen này là chỉ trồng riêng sen trắng, loài sen mang vẻ đẹp thanh tao, tinh khiết mà chủ vườn yêu thích nhất, đồng thời tạo sự khác biệt so với các nơi trồng sen khác ở Hà Nội.

 
Tổng kiểm soát phương tiện: Nếu thường xuyên làm nghiêm, cần gì 'ra quân'?
icon

Nhiều người cho rằng, việc thực hiện tổng kiểm soát này theo 'mùa vụ', chỉ có tác dụng trong thời điểm đó. Còn nếu làm thường xuyên, xử lý nghiêm thì không cần đến các đợt 'ra quân'...

 
Hà Nội: Hai nữ sinh lớp 10 tắm sông Đà bị đuối nước thương tâm
icon

Sau giờ học, 2 nữ sinh lớp 10 trường THPT Bất Bạt ra sông Đà tắm đã không may trượt chân xuống vùng nước sâu, bị đuối nước.

 
CSGT ra quân 'lật tẩy' nhiều tội phạm nguy hiểm
icon

Chiều 19/5, Cục CSGT – Bộ Công an cho biết, lực lượng CSGT trên cả nước ngoài xử lý các vi phạm trật tự ATGT còn phát hiện, bắt giữ nhiều đối tượng tàng trữ buôn bán heroin, tàng trữ hung khí…

 
Hơn 504 tỉ đồng cải tạo, nâng cấp công trình cũ làm Bảo tàng Đà Nẵng
icon

Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đã phê duyệt tổng mức đầu tư 504,9 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách TP cho dự án cải tạo, nâng cấp cơ sở 42 Bạch Đằng (quận Hải Châu) để làm Bảo tàng Đà Nẵng.

 
'Ma men' vác 2 dao xông vào trụ sở chém công an sau khi 'làm loạn' quán bia
icon

Sáng 19/5, Công an thị xã Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh) cho biết đơn vị đang tạm giữ đối tượng Phan Hưng Hỷ để làm rõ hành vi gây rối trật tự công cộng. 

Vẹn nguyên ký ức 4 lần được gặp Bác của nữ nghệ sĩ chèo nổi tiếng đất Nam Định
icon

Mặc dù đã gần 80 tuổi nhưng những kỷ niệm được gặp Bác của NSND Kim Liên vẫn vẹn nguyên như lúc đương tuổi thanh xuân.

Bộ GD&ĐT yêu cầu chấn chỉnh việc học sinh vi phạm quy định an toàn giao thông
icon

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa có văn bản gửi các Sở giáo dục và đào tạo yêu cầu tăng cường triển khai công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông đối với học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông.

“Bác vĩnh hằng như thế giữa nhân dân”
icon

Những câu thơ trong bài “Bác vĩnh hằng như thế giữa nhân dân” lại trở về trong tâm trí nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại vào một sáng tháng 5.

Cả gia đình thành 'con' người khác: Lộ chuyện 'sáp nhập hộ nghèo' khó tin
icon

Khi đến nhận tiền hỗ trợ hộ nghèo, nhiều người dân ở Thanh Hóa mới té ngửa khi gia đình mình không có tên trong danh sách được nhận tiền. Oái oăm thay, nhiều người lúc ấy mới biết mình bị “sáp nhập” vào hộ khác.