Cứ 10 em vị thành niên vào tù có 5 em tái phạm

Dự thảo Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi được Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp thứ ba, Quốc hội khóa XIV quy định: người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về loại tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng mà không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng đối với 03 tội danh nêu trên

Trong khi có ý kiến cho rằng nên giữ như quy định của BLHS năm 2015, theo đó đối với 03 tội: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Điều 134), Tội hiếp dâm (Điều 141) và Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169) thì người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phảichịu trách nhiệm hình sự về cả tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng. 

Theo quan điểm của ĐBQH Nguyễn Thị Thủy, đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Kạn, Ủy viên thường trực Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, lứa tuổi từ 14 đến dưới thực chất chỉ là độ tuổi của các cháu học sinh đang học lớp 8, lớp 9 ngồi trên ghế nhà trường. Do đó Quốc hội sẽ chỉ thay đổi vấn đề này nếu như đưa ra được những căn cứ thực sự xác đáng.

ĐBQH Nguyễn Thị Thủy.

Theo số liệu thống kê do Viện kiểm sát nhân dân tối cao cung cấp, trong 3 năm từ 2014 đến 2016, trên phạm vi cả nước chỉ có 122 em bị truy tố vì tội cố ý gây thương tích, tức là chia trung bình cho mỗi năm và mỗi địa phương chỉ có khoảng một em ở độ tuổi này gây thương tích đến mức phải xử lý hình sự. Đặc biệt, trong 3 năm cả nước chỉ có 9 em bị truy tố về tội hiếp dâm và 2 em bị truy tố về tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản. Như vậy, giữa tổng kết thực tiễn có rất ít các em ở độ tuổi từ 14 đến dưới 16 phạm vào 3 tội này.

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy dẫn chứng số liệu theo thống kê, nguyên nhân chủ yếu dẫn tới việc phạm tội là do các em chưa tìm được chỗ dựa từ mái ấm gia đình. Cụ thể có tới 10% là trẻ mồ côi, 11% có bố mẹ ly hôn, 5% bị bố mẹ từ chối nuôi dưỡng. Đặc biệt rất nhiều em ở vào hoàn cảnh cả bố lẫn mẹ đều nghiện ma túy hoặc có tiền án tiền sự. Bên cạnh đó, môi trường văn hóa giải trí của các em chưa thực sự an toàn. Các trang web đen, các trang web có nội dung xấu tràn ngập trên mạng Internet mà gần như không có bất cứ một sự kiểm soát nào.

“Do vậy, tôi rất đồng tình với nhận định của các chuyên gia khi cho rằng đứng trước tình hình trẻ em phạm tội. Vấn đề không chỉ đơn giản là chúng ta xem xét trách nhiệm của các em mà điều quan trọng hơn đó là cần phải tăng cường trách nhiệm của toàn xã hội đối với chính lớp người đang trưởng thành này”, Đại biểu Nguyễn Thị Thủy nói.

Nếu xử lý như Bộ luật hình sự năm 2015 là rất nặng cho trẻ em và dường như không còn sự phân hóa giữa trẻ em phạm tội với người lớn phạm tội. Bởi vì, độ tuổi từ 14 đến dưới 16 là độ tuổi diễn ra nhiều sự thay đổi nhất về tâm sinh lý, như tò mò, hiếu động, hành động bột phát, thích bắt chước những điều mới lạ, đó là đặc điểm rất dễ nhận thấy ở các em độ tuổi này. Cùng với đó là sự thiếu hiểu biết về xã hội, hạn chế trong nhận thức pháp luật, dễ dẫn tới các em có những hành vi lệch chuẩn.

“Xử lý đối với người chưa thành niên không nên bằng thái độ quá nóng, điều này không có nghĩa là chúng ta sẽ cưng chiều, dung dưỡng cho những vi phạm của các em, điều quan trọng là để khi ta bắt tay sửa vào điều luật này chúng ta sẽ phải tự hỏi là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội đến đâu trong sự việc vi phạm ngày hôm nay và xử lý như thế nào là đúng mức để các em có điều kiện quay trở lại với cuộc đời còn rất dài ở phía trước,” Đại biểu Nguyễn Thị Thủy nói.

Đồng tình với quan điểm trên, ĐBQH Mai Thị Phương Hoa, đoàn ĐBQH tỉnh Nam Định, Ủy viên thường trực Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, cho rằng một số vụ phạm tội do lứa tuổi từ 14-16 gây ra không mang tính phổ biến.

“Chúng ta không thể lấy số ít các vụ án không mang tính phổ biến để xây dựng chính sách chung cho toàn xã hội. Chúng ta không thể xây dựng chính sách pháp luật một cách cảm tính mà cần dựa trên yêu cầu của thực tiễn, trên các số liệu cụ thể và có thể chúng ta tham khảo kinh nghiệm của nước ngoài, tham khảo kinh nghiệm của các chuyên gia, các cơ quan hữu quan”.

Nói về một số số liệu để ủng hộ cho phương án này, bà Mai Thị Phương Hoa cung cấp số liệu từ các cơ quan hữu quan: hàng năm có từ 8.000 đến 9.000 người chưa thành niên vi phạm pháp luật, khoảng 70% trong số đó là vi phạm hành chính. Loại tội phạm chủ yếu là đối tượng này thực hiện cố ý gây thương tích, cướp giật tài sản, trộm cắp, gây rối trật tự công cộng, đua xe trái phép, đây là những loại tội gắn liền với đặc điểm tâm sinh lý, đó là sự bồng bột, sự bốc đồng, sự nông nổi, thích thể hiện và thích đua đòi. Như vậy, cứ có 10 em thì chỉ có 3 em phạm tội hình sự.

Bên cạnh đó, tỷ lệ người chưa thành niên bị kết án phạt tù chiếm từ 70%-80% số lượng người chưa thành niên bị kết án hình sự, trong đó tỷ lệ tái phạm tương đối cao, từ 45%-50%. Như vậy, cứ đưa 10 em vào tù thì có 5 em sẽ tái phạm.