Công ty con, cháu, chắt đang “cản đường” tái cơ cấu DNNN

Sáng 1/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình tái cơ cấu nền kinh tế, trong đó có tái cơ cấu ngân hàng và doanh nghiệp Nhà nước (DNNN). 42 ĐB đã đăng ký phát biểu.

Báo cáo trước Quốc hội về kết quả giám sát tái cơ cấu DNNN, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu cho biết, trong 3 năm 2011-2013, cả nước đã sắp xếp được 180 DN, trong đó CPH 99 DNNN với số cổ phần chào bán giá trị gần 19.000 tỷ đồng và sắp xếp theo các hình thức khác 81 DN. Trong 9 tháng đầu năm 2014 đã sắp xếp 92 DN, trong đó CPH 71 DN.

Theo kế hoạch đến cuối năm 2014 sẽ có 200 doanh nghiệp thực hiện CPH và cuối quý III/2015 toàn bộ các DN được phê duyệt phương án CPH để tiến hành bán cổ phần lần đầu.

Tỷ trọng đóng góp vào GDP của DNNN năm 2009 là 34,72% và duy trì 32,4% năm 2013, doanh thu năm 2013 đạt 1.471.018 tỷ đồng, nộp NSNN năm 2013 đạt 218.915 tỷ đồng và tạo việc làm cho gần 1.255 nghìn lao động.

ĐB Nguyễn Thị Khá: Phải cắt bớt công ty con, cháu, chắt đang là "đuôi" tại các tập đoàn, tổng công ty

Đánh giá những nỗ lực tái cơ cấu DNNN thời gian qua, nhưng ý kiến của các ĐB tại phiên thảo luận đều chung mối bận tâm, tiến độ thực hiện tái cơ cấu các DNNN chậm so với yêu cầu, chưa có chuyển biến mang tính đột phá, nhất là phân bổ lại nguồn lực hiện có và phương thức quản trị DN hiện đại phù hợp và xu hướng cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thị trường.

ĐB Nguyễn Thị Khá (tỉnh Trà Vinh) chia sẻ, dù số lượng DNNN đã giảm mạnh từ 12.000 DN xuống còn trên 1.000 DN, nhưng việc hình thành các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước tồn tại công ty con, công ty cháu, công ty chắt đã khiến tỷ trọng DN trong GDP vẫn cao, chiếm 35%.

Ngoài ra, một số đầu tư khoản đầu tư ngoài ngành hiệu quả thấp, nhưng thoái vốn chưa đạt yêu cầu.

ĐB này nêu thực tế, dù đã trải qua “đại phẫu” nhưng tại nhiều DNNN vừa tái cơ cấu thì người đứng đầu DN cũng chưa hiểu đúng nghĩa về cổ phần hóa (CPH) DNNN, chưa xác định được ngành nghề kinh doanh chính, chủ đạo nên vẫn tồn tại tình trạng “ông điện lực thì đổ vốn đầu tư sang ngân hàng”.

Bà Khá yêu cầu, Chính phủ cần chỉ đạo quyết liệt hơn để các bộ ngành địa phương, tiếp tục phê duyệt đề án tái cơ cấu DNNN, tách bạch quản lý Nhà nước và chuyển quyền sở hữu này sang chủ sở hữu để tránh tình trạng xin cho.

Ngoài ra, cơ cấu DNNN cũng phải gắn liền với sắp xếp lại bộ máy, tinh giảm biện chế. Dẫn dụ thực tế, hiện nay một số DN còn mang dáng dấp của thời bao cấp, thừa thầy thiếu thợ, đến hện lại lên. Cần thợ thì không có, muốn giảm biên chế cũng không xong vì vướng con anh A, con chị B.

“Đã đến lúc cần mạnh dạn cắt đi cái đuôi của nhóm lợi ích, nhưng không buông lỏng thanh tra, giám sát. Người nắm vốn Nhà nước phải là ông chủ thực sự chứ không phải là ông chủ hờ, chờ đi xin cơ chế, rót vốn”- ĐB Khá bày tỏ quan điểm.

Thực tế, dù đã tích cực tái cơ cấu DNNN, nhưng không thể phủ nhận CPH DNNN còn rất chậm, lãnh đạo DNNN ì trệ trong chuyện CPH tại DN mình.

Báo cáo giám sát về tái cơ cấu nền kinh tế chỉ rõ, tiến độ thoái vốn tại DNNN còn chậm, tổng số tiền thu về còn thấp so với tổng số vốn đã đầu tư, phần lớn các khoản đầu tư ngoài ngành có hiệu quả thấp, một số thua lỗ nên khó thu hút được các nhà đầu tư, nhất là trong bối cảnh sự phục hồi của nền kinh tế còn chậm. Việc thoái vốn tại một số DN có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của DN, gián tiếp ảnh hưởng đến việc làm, thu nhập và đời sống của người lao động.

Để “thúc” tái cơ cấu DNNN nhanh hơn, ĐB Thân Đức Nam (TP Đà Nẵng) kiến nghị, Nhà nước nên thoái hết 100% vốn tại các DNNN sau CPH, dĩ nhiên là theo lộ trình thoái vốn dần dần.

Riêng với DNNN thuộc các Bộ, ĐB Nam cho rằng, các bộ phải “nhả” quyền nắm giữ, dứt khoát không làm cơ quan chủ quản của DNNN mà chỉ quản lý theo chức năng.

“Tôi đề xuất thành lập một bộ ngang bộ với vai trò chủ sở hữu đối với DNNN, còn chính quyền địa phương chỉ quản lý DN công ích phục vụ phúc lợi địa phương” – ĐB Nam nói.