Còn đâu làng gốm Phnom Pi

Làng gốm Phnom Pi của người dân Khmer ấp An Thuận, xã Châu Lăng, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang có khoảng trăm năm nay. Điểm khác biệt ở làng gốm này là tất cả sản phẩm đều được làm thủ công.

Làng nghề truyền thống hiếm hoi

Hơn trăm năm qua, làng nghề gốm An Thuận đã làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần của người Khmer tại huyện Tri Tôn nói riêng, tỉnh An Giang nói chung. Những kiểu dáng sản phẩm, những hoa văn được thể hiện trên thân gốm, những thao tác nắn, dập, vuốt, chuốt láng hoặc in hoa văn cho sản phẩm đều bằng những động tác thủ công. Các mặt hàng chủ lực gồm: lu, nồi, cà ôm, cà ràng, bình hoa, khuôn bánh… đều thể hiện sự sáng tạo, trình độ tay nghề của từng cá nhân. Điều đáng trân quý là tinh thần đoàn kết chung tay trong cộng đồng người Khmer nơi đây vừa tạo được cuộc sống ổn định cho từng gia đình mà còn góp phần giữ gìn nét văn hóa dân gian truyền thống đã được truyền dạy qua bao thế hệ.

Còn đâu làng gốm Phnom Pi
Một nghệ nhân ở làng nghề An Thuận. Ảnh: Thanh Liêm

Bà Kim Thia, 70 tuổi ngụ xã Châu Lăng tự hào nói: “Tôi làm nghề này đã gần 60 năm rồi, gia đình tôi có 5 người cùng nghề với nhau. Thấy đơn giản nhưng đòi hỏi rất nhiều yếu tố lắm bởi mình chỉ làm bằng tay, nhìn bằng mắt mà không hề có một máy móc nào. Tất cả chỉ bằng kinh nghiệm mà thôi”.

Bà Thia cung cấp một số công đoạn quan trọng, đất sét phài lấy từ chân núi Nam Quy mới có độ bền, sáng, đẹp ( nếu dùng đất nơi khác thì sản phẩm có màu đen hay xám, nung rất lâu nhưng độ bền kém). Sau khi mang về phải nhào nắn rất nhiều lần rồi tiến hành gia công sản phẩm các loại; sau khi định dạng phải đem phơi nắng từ 2 đến 3 ngày phụ thuộc thời tiết rồi mang vào lo nung bằng củi ( trước đây nung bằng rơm). Khi thấy sản phẩm chuyển sang màu gạch tôm thì mang ra để nguội và xuất bán.

Còn đâu làng gốm Phnom Pi

Một công đoạn sản xuất thô ở làng nghề An Thuận. Ảnh: Thanh Liêm

Thời hoàng kim nay còn đâu

 

Nhiều người dân ở làng gốm này còn nhớ như in vào những ngày giáp Tết (khoảng mùng 10/12 âm lịch) là xóm nầy trắng đêm không ngủ để sản xuất sản phẩm kịp cung cấp cho các tỉnh thành, nhiều nhất là vương quốc Campuchia bởi bên ấy có nét sinh hoạt khá tương đồng với đời sống người Khmer của Việt Nam. Cạnh đó là cự li di chuyển khoảng 40 km là đến ranh giới Việt  - Cam. Phương tiện vận chuyển hàng hóa rất đa dạng như: xích lô đạp, xe lôi cải tiến, ghe, tàu, xe tải...Từ đó làng gốm nầy ăn tết rất muộn ( thường từ mùng 4 tết đến mừng 10/tháng giêng). Hầu hết nhà nào cũng có từ 2 đến 4 lao động làm nghề nầy, riêng phụ nữ, trẻ con, người già không được làm các công đoạn nặng nhọc như : giã đất, trộn đất, đốt lò, bốc vác.

Còn đâu làng gốm Phnom Pi
Một số sản phẩm hoàn chỉnh. Ảnh: Thanh Liêm
Còn đâu làng gốm Phnom Pi
Một số sản phẩm hoàn chỉnh. Ảnh: Thanh Liêm

Những năm trở lại đây, làng nghề này trở nên vắng lặng bởi xu hướng người tiêu dùng đã chuyển sang sử dụng các vật dụng bằng kim loại với những ưu thế: bền, nhẹ, dễ lau chùi...các thương lái trong và ngoài nước cũng đã không còn ưa chuộng những sản phẩm bằng gốm vì khó vận chuyển, dễ bể, cồng kềnh, lãi không cao...

Bà Thi Toan, ngụ ấp An Thuận lo lắng nói: “ trước đây mỗi lao động có thu nhập từ 100.000 đến 120.000 đồng/ngày phụ thuộc tay nghề, công đoạn, tuy không nhiều nhưng đã giúp xóm nầy ổn định cuộc sống bởi toàn bộ người lao động là dân tộc Khmer nghèo, không đất sản xuất, không có tay nghề, đa số là phụ nữ, người già và trẻ em. Giờ thì thất nghiệp rồi. Đã vậy nguồn đất sét giờ rất hiếm hoi do nhà chùa đã không cho lấy đất nữa vì sợ sạt lỡ. Vậy là khó càng thêm khó. Giờ chỉ trông chờ nhà nước có biện pháp hỗ trợ để mình chuyển nghề nhưng không biết đến bao giờ”.

Theo ý kiến chung của nhiều nghệ nhân đã bám nghề hàng chục năm qua, đa phần đều muốn lưu giữ lại làng nghề truyền thống cổ xưa của ông cha, đó cũng là hồn cốt, là nét văn hóa đặc trưng của người Khmer tại xã Châu Lăng mà nếu mất đi thì cũng rất khó để phục hồi. Muốn vậy Nhà nước cần tích cực hỗ trợ việc giới thiệu quãng bá sản phẩm đến với du khách trong và ngoài nước; các điểm du lịch, vui chơi giải trí; các cơ sở tiêu thụ sản phẩm qui mô lớn; hỗ trợ vốn vay để mở rộng qui mô sản xuất; mời nhiều nghệ nhân có tay nghề cao truyền dạy thêm các phương pháp, kỹ thuật mới nhưng vẫn giữ được cách tạo hình truyền thống...

Trương Thanh Liêm

Chủ đề :

Dân tộc

 
List comment
 
 
Vĩnh Phúc: Chấn chỉnh tình trạng lộn xộn trong sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng
icon

Việc quản lý, tổ chức các sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tại một số địa phương ở tỉnh Vĩnh Phúc thiếu chặt chẽ, làm nảy sinh tình trạng lộn xộn. UBND tỉnh đã ban hành Chỉ thị số 09 để chấn chỉnh việc này.

 
 
Bình Thuận: Nguy cơ mai một nghề gốm truyền thống của người Chăm
icon

Nghề gốm được coi là nghề thủ công truyền thống độc đáo, riêng biệt mang đậm bản sắc văn hóa của cộng đồng người Chăm, thế nhưng lại đang đứng trước nguy cơ mai một.

 
 
Nam Định: Nỗ lực bảo tồn, phát huy di sản Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ
icon

Nhiều giải pháp sẽ được triển khai đồng bộ nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt ở tỉnh Nam Định.

 
 
Bình Định: Phát huy tốt vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số
icon

Người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Bình Định đã phát huy tốt vai trò trong phát triển kinh tế, xã hội, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.

 
 
Bình Định: Chưa rõ quy định về một số hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo
icon

Một số quy định của pháp luật liên quan tín ngưỡng, tôn giáo còn chưa rõ ràng hoặc chưa có quy định cụ thể, gây khó khăn cho công tác tham mưu, đề xuất quản lý.

 
 
Thừa Thiên Huế: Xây dựng cơ sở dữ liệu về tảo hôn vùng dân tộc thiểu số
icon

Tỉnh Thừa Thiên Huế đặt mục tiêu giảm bình quân 2 – 3%/năm số cặp tảo hôn, đến năm 2025 phấn đấu ngăn chặn, hạn chế tối đa tình trạng tảo hôn trong vùng dân tộc thiểu số.

 
Thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới Bảo Lạc
icon

Nhằm giúp đồng bào khu vực biên giới phát triển kinh tế - xã hội, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng đã tăng cường triển khai nhiều chương trình hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống.

 
Người Khmer ở Phú Mỹ sống nhờ đồng cỏ bàng
icon

Người ta biết nhiều đến Phú Mỹ bởi nghề đan chiếu bằng cỏ bàng nổi tiếng nhưng ít người biết rằng, từ những cọng cỏ bàng bây giờ, người Khmer còn làm ra rất nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ đẹp đẽ, tinh tế.

 
Hà Giang: Phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số
icon

Những năm qua, tỉnh Hà Giang đã thực hiện hiệu quả nhiều chương trình, chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm đáng kể.

 
'Chợ tình Khâu Vai' trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
icon

Việc Chợ tình Khâu Vai được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia là cơ hội để đồng bào các dân tộc thiểu số ở Hà Giang gìn giữ nét văn hóa độc đáo, đậm đà bản sắc dân tộc.