Cần bảo đảm quyền lợi của dân

Phiên họp thứ 11 của Ủy ban thường vụ Quốc hội ngày 17/9.

Ai cũng biết Luật Đất đai quan trọng như thế nào trong đời sống kinh tế xã hội của đất nước và của từng người dân, đặc biệt là nông dân. Trong nhiều năm qua, những bất cập, lạc hậu, sơ hở trong chính sách đất đai, đặc biệt là những quy định về thu hồi đất, đến bù, giao đất…đã khiến cho nhà nước bị thiệt hại hàng trăm nghìn tỷ đồng. Thị trường đất bị lũng đoạn, thổi giá vô tội vạ, tác động đến cả thị trường tài chính tiền tệ, khiến cho nền kinh tế đất nước bị méo mó, phát triển theo kiểu bong bóng, trở thành một trong những nguyên nhân quan trọng gây ra lạm phát và suy giảm kinh tế . Khiếu kiện đông người căng thẳng kéo dài hàng chục năm qua liên quan đến đất đai ở khắp các địa phương, phân hóa giàu nghèo và bất công xã hội ngày càng sâu sắc với hiện tượng một bộ phận nông dân có nguy cơ bị bần cùng hóa vì bị thu hồi đất cho các dự án công nghiệp, đô thị. Đã xuất hiện nhiều điểm nóng về an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội như Tiên Lãng (Hải Phòng), Văn Giang (Hưng Yên) mà nguyên nhân cũng xuất phát từ những sai lầm trong việc thực hiện chính sách đất đai cũng như tình trạng tham nhũng và tiêu cực về đất đai.

Việc nghiên cứu, sửa đổi Luật Đất đai hiện hành, xây dựng Luật Đất đai mới trở thành một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách hàng đầu hiện nay. Một trong những điểm nhạy cảm nhất của Luất Đất đai là quy định về giá đền bù đất khi nhà nước thu hồi. Bởi chính những bất cập về giá đền bù mà phần thiệt thường thuộc về người dân trong thời gian qua là nguyên nhân trực tiếp của hàng loạt những vụ khiếu kiện đông người căng thẳng kéo dài cùng những bất bình âm ỉ trong nhân dân.

Luật Đất đai hiện hành quy định nguyên tắc định giá đền bù đất “sát giá thị trường”. Đây là một quy định khá cụ thể, rõ ràng, mà theo giải thích của GS Đặng Hùng Võ, chuyên gia hàng đầu về chính sách đất đai hiện nay là: nói “sát giá thị trường” có nghĩa là số tiền đền bù phải đủ cho người dân có thể mua một mảnh đất khác có diện tích tương đương mảnh đất bị thu hồi, ở vị trí tương tự để tiếp tục cuộc sống. Rõ ràng như vậy nhưng khi vận dụng vào thực tế, quy định “sát giá thị trường” chưa bao giờ được thực hiện theo đúng nguyên tắc trên. Lý do là thị trường đất đai thời gian qua bị lũng đoạn, trở nên hỗn loạn, giá cả bị thổi cao chóng mặt nên chính quyền các địa phương không căn cứ vào giá thị trường mà tự định ra một khung giá đất thường chỉ bằng hoặc thấp hơn 30% giá thị trường. Đương nhiên, người dân khi bị thu hồi đất không thể không cay đắng cảm thấy như mình bị tước đoạt tài sản quan trọng nhất. Bất cập nêu trên cộng với tiêu cực, tham nhũng khiến mâu thuẫn, bất bình, khiếu kiện nảy sinh.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Đất đai được hy vọng sẽ khắc phục bất cập về giá đền bù đất nêu trên. Thế nhưng, thay thế cho quy định khá rõ ràng, cụ thể hiện hành, dự thảo lại đưa ra quy định xem ra còn mơ hồ, hay nói như Chủ tịch QH Nguyễn Sinh Hùng là “còn tù mù” hơn: đó là “nguyên tắc phù hợp với giá thị trường”. Nói “sát giá thị trường” mà còn kêu là khó thực hiện thì chắc chắn, quy định “phù hợp với giá thị trường” sẽ còn khó thực hiện hơn. Bởi thế nào là “phù hợp với giá thị trường” là vấn đề sẽ gây tranh cãi dài dài. Và như vậy, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) vẫn chưa giải quyết được, thậm chí còn làm phức tạp thêm một điểm “nghẽn” trong Luật Đai hiện hành.

Có thể khẳng định rằng, dù quy định như thế nào, giải thích như thế nào, nếu không giải quyết yêu cầu tối thượng: bảo đảm một cách thỏa đáng, sòng phẳng quyền lợi của người dân khi bị thu hồi đất, để người dân không cảm thấy mình bị tước đoạt đất đai, tài sản quý giá nhất, nguồn sống quan trọng nhất một cách bất công thì dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) vẫn chưa giải quyết được những điểm nóng về đất đai hiện nay và trong tương lai.

Đăng Vũ