Bồi thường án oan: Thương lượng không phải "cò kè thêm bớt" với công dân

Đây là quan điểm của đại biểu Điểu Huỳnh Sang (Bình Phước) khi thảo luận tại hội trường về Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (sửa đổi) vào sáng nay 31/5.

Đại biểu Điểu Huỳnh Sang (Bình Phước)

Giao cho một cơ quan chịu trách nhiệm giải quyết bồi thường

Trước khi thảo luận, Quốc hội nghe Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Nguyễn Khắc Định trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (sửa đổi).  

Ngay sau đó, các đại biểu tiến hành thảo luận. Một trong những vấn đề được các đại biểu tập trung thảo luận đó là xác định cơ quan giải quyết bồi thường  trong hoạt động tố tụng hình sự (các điều 34, 35 và 36).

Đại biểu Bùi Văn Xuyền (Thái Bình) cho rằng, dự thảo này cơ bản đã đạt được những mục tiêu đặt ra, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong 6 năm thực hiện Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành.

Về nguyên tắc giải quyết bồi thường theo quy định tại Điều 4, đại biểu Bùi Văn Xuyền đồng ý với dự thảo lần này đã được chỉnh lý theo hướng cơ chế kết hợp giải quyết bồi thường trong quá trình tố tụng hành chính và trong quá trình tố tụng hình sự đồng thời cũng quy định người bị thiệt hại sau khi có văn bản yêu cầu giải quyết bồi thường thì có quyền lựa chọn yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết bồi thường, có thể thực hiện tại tòa án để giải quyết bồi thường.

Quy định này tạo cơ chế giải quyết linh hoạt và tạo thuận lợi cho cả hai bên yêu cầu bồi thường và giải quyết bồi thường. Tuy nhiên, việc giải quyết bồi thường trong quá trình giải quyết khiếu nại đã được quy định trong luật hiện hành nhưng dự thảo này lại không được quy định nữa.

Theo báo cáo giải trình thì nêu lý do là do Luật khiếu nại năm 2011 không quy định cụ thể về trình tự giải quyết bồi thường trong quá trình giải quyết khiếu nại cho nên đến nay chưa cho trường hợp nào giải quyết theo nội dung này.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Tạo (Lâm Đồng) bày tỏ chưa thực sự yên tâm với những quy định tại dự luật. Qua thực tiễn công tác, đại biểu nhận xét, quy định như vậy chưa thực sự tháo gỡ những vướng mắc của luật hiện nay. Bởi, quy định như vậy đồng nghĩa với việc có nhiều cơ quan giải quyết bồi thường dẫn đến không thống nhất, khó triển khai bồi thường một cách khách quan.

“Trong thực tế, đặc biệt là trong các giai đoạn tiến hành tố tụng có những “điểm rơi” khó xác định một cách rành mạch cơ quan nào là cơ quan ra quyết định gây oan sau cùng.

Theo đại biểu, việc UBTVQH cho rằng dự thảo Luật Chính phủ trình Quốc hội đã quy định rõ hơn việc giải quyết vấn đề này trên cơ sở nguyên tắc nêu trên, nhưng trên thực tế không đơn giản như vậy, đó là chưa kể có những cơ quan sợ trách nhiệm, lo ảnh hưởng đến uy tín của ngành mình nên đẩy bỏ trách nhiệm sang cho ngành khác.

Những vụ án oan sai đã xảy ra vừa qua cho thấy trong 1 vụ án oan sai đã nêu một chuỗi tố tụng liên tục từ điều tra, truy tố, xét xử nhưng chỉ buộc Tòa án bồi thường là không hợp lý.

Qua thực tiễn thấy việc xin lỗi công khai, cải chính đã phát sinh nhiều bất cập gây bức xúc trong dư luận vì không mang tính chuyên nghiệp… Tôi cho rằng, đề nghị cần nghiên cứu giao cho một cơ quan chịu trách nhiệm giải quyết bồi thường”-  đại biểu Nguyễn Tạo nói.

Thương lượng phải mang tính nhân văn

Cũng bàn về phạm vi điều chỉnh luật, đại biểu Đặng Thuần Phong (Bến Tre) đánh giá, “nhân dân cũng cho rằng Nhà nước ta chơi đẹp đấy. Mình chịu trách nhiệm bồi thường những việc làm sai gây oan nhưng nhân dân cũng đang đặt ra vấn đề có những cá nhân, tổ chức gây hại cho nhà nước rất lớn vì trục lợi, vì tham nhũng hoàn toàn cố ý thì sau này luật nào điều chỉnh, tôi đề nghị CP, QH sớm nghiên cứu xây dựng dự án  luật liên quan đến vấn đề này".

Bởi lẽ hiện nay theo đại biểu Đặng Thuần Phong, sau thanh tra kiểm tra, tài sản thu lại rất ít chỉ trừ những trường hợp những vụ án, những bản án  thuộc phạm vi khởi tố vụ án xử lý theo quy định của pháp luật thì mới thu hồi tài sản nhưng thu hồi chút đỉnh. Đây là vấn đề bức xúc nên sớm có thêm chính sách này.

Song vấn đề thương lượng bồi thường ở khoản 2 điều 46, đại biểu Đặng Thuần Phong cho rằng, thành phần tham gia còn nặng thiên về cơ quan giải quyết bồi thường, bên yêu cầu bồi thường thiếu người đại diện như là luật sư và nhân viên pháp lý.

“Tôi đề nghị bổ sung thêm về vấn đề này. Trong khi đó, đối với phạm vi quản lý trách nhiệm bồi thường (chương 2 từ điều 17 đến 31,) quy định  trách nhiệm bồi thường nhà nước trong quản lý hành chính, tố tụng hình sự, dân sự , tố tụng hành chính, thi hành án dân sự chúng tôi nhận thấy còn thiếu một mảng rất lớn  trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong thi hành án hành chính, đây là vấn  đề liên quan đến quản lý hành chính, tố tụng hành chính cần quy định làm rõ hơn trong luật này”- đại biểu Đặng Thuần Phong nói.

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Điểu Huỳnh Sang (Bình Phước) cho rằng việc bồi thường thiệt hại tuân thủ nguyên tắc thiệt hại đến đâu bồi hường đến đó. Quan tâm đến nguyên tắc thương lượng trong quá trình bồi thường, đại biểu nêu quan điểm, việc thương lượng nếu có phải mang tính nhân văn, nghĩa là thương lượng để thúc đẩy quá trình bồi thường được nhanh hơn, có lợi cho nhân dân hơn chứ không phải mang thương lượng để nhằm giảm bớt nghĩa vụ bồi thường.

“Qua thực tiễn, việc thương lượng, giải quyết bồi thường với những người bị oan, bị thiệt hại tạo ra cảm giác cơ quan chức năng liên quan cứ cò kè thêm bớt với người dân, và người dân đã bị thiệt hại rõ ràng rồi nhưng cứ bị thương lượng nhằm giảm bớt các khoản bồi thường, cho đến khi người dân không theo đuổi được nữa thì buộc phải chấp nhận mức bồi thường mà cơ quan nhà nước đưa ra, như vậy là không công bằng, có thể là khoảng hở dễ bị lạm dụng trong quá trình bồi thường.

Tôi đề nghị cần có quy định, giải trình rõ hơn, cụ thể hơn về thời gian, trách nhiệm của bên thương lượng bồi thường cũng như của người được bồi thường trong quá trình bồi thường để đảm bảo hài hòa lợi ích nhà nước và công dân”- đại biểu Điểu Huỳnh Sang nói.

Giải trình thêm tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long khẳng định, thương lượng là nguyên tắc được áp dụng khi bồi thường và đây cũng là tiếp cận chung của các nước. Dự thảo luật thiết kế kỹ về thương lượng, từ thành phần đến địa điểm, nội dung, quy trình thương lượng. “Chúng tôi ý thức được rằng thương lượng là đảm bảo đi đến thống nhất, thoả thuận trước khi bồi thường chứ không phải cò kè thêm bớt với công dân” – Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cũng cho biết, việc quy định thành phần thương lượng dựa trên ý tưởng các cơ quan liên quan ngồi lại cùng lúc và thống nhất thực hiện luôn, góp phần đẩy nhanh thủ tục bồi thường.