Bộ trưởng Trịnh Đình Dũng nhấn mạnh điểm mới Luật Xây dựng sửa đổi

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trịnh Đình Dũng (Ảnh: Xuân Hải)

Bộ trưởng Trịnh Đình Dũng: Trong Luật Xây dựng 2003 đến luật sửa đổi lần này sẽ tập trung khắc phục những tồn tại và đây là đổi mới căn bản. Tức là các nguồn vốn khác nhau có phương thức quản lý khác nhau, trong đó đề cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng và đề cao trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo, công chức là phải có quyền và có trách nhiệm. Quyền để giám sát và khi công trình xảy ra thất thoát lãng phí, chất lượng kém thì phải có trách nhiệm, thay vì trước đây đứng ngoài cuộc.

Thưa Bộ trưởng, điểm mới nhất của Luật Xây dựng sửa đổi lần này là gì?

Bộ trưởng Trịnh Đình Dũng: Luật quy định cụ thể đối với các nguồn vốn khác nhau phải có phương thức quản lý khác nhau. Trong đó, tập trung quản lý vốn của nhà nước. Đây là nguồn vốn dễ gây thất thoát, lãng phí nhất. Chính vì thế, luật lần này phân rõ các nguồn vốn ngoài nhà nước thì phải xem xét xem quản lý có phù hợp với quy hoạch không? Có đảm bảo chất lượng không? Có an toàn đến cộng đồng không và có đảm bảo môi trường không?

Đối với nguồn vốn nhà nước, ngoài những yêu cầu trên, luật sửa đổi lần này yêu cầu quản lý chặt chẽ về chi phí để khắc phục thất thoát, lãng phí đối với nguồn vốn nhà nước.

Từ phương thức này dẫn đến một loạt những điều khoản quy định để quản lý và trong đó có điều rất quan trọng là phải tập trung quản lý quá trình đầu tư xây dựng cơ bản từ khâu vị trí công trình đến khảo sát, lập dự án, thẩm tra thiết kế cơ sở. Đó là trong giai đoạn chuẩn bị xây dựng.

Đến giai đoạn thực hiện xây dựng phải kiểm tra, khảo sát, kiểm tra thiết kế kỹ thuật, kiểm tra giám sát trong quá trình thi công xây lắp, kiểm tra công tác nghiệm thu, bàn giao đưa công trình vào khai thác sử dụng, cũng như công tác bảo hành, bảo trì công trình để tất cả các giai đoạn của đầu tư xây dựng là phải đảm bảo chất lượng. Trong đó, đặc biệt quan tâm đến quản lý của nhà nước và của các cơ quan chuyên môn về xây dựng trong việc quản lý các công trình do nhà nước đầu tư.

Hiện nay, trong lĩnh vực xây dựng có quá nhiều chủ đầu tư, chủ dự án và cả ban quan lý dự án, tuy nhiên vấn đề lãng phí vẫn chưa được kiểm soát. Vậy vai trò của nhà nước phải như thế nào để quản lý được tốt hơn?

Bộ trưởng Trịnh Đình Dũng: Vấn đề này là một trong các nguyên nhân gây thất thoát và hiện nay đất nước ta có hàng nghìn ban quản lý xây dựng. Vì theo Luật hiện hành, ai sử dụng công trình thì người đó là chủ đầu tư và người chủ đầu tư có quyền thành lập ban quản lý công trình để quản lý các công trình cho mình. Về lĩnh vực này chỉ phù hợp với các nguồn vốn ngoài nhà nước, còn với nguồn vốn nhà nước thì không phù hợp nên phải khắc phục tình trạng này. Hàng nghìn chủ đầu tư, ban quản lý như vậy, chắc chắn chất lượng của mỗi ban quản lý sẽ rất thấp.

Mặt khác, các ban quản lý này chỉ tồn tại khi công trình còn và khi xây dựng xong công trình thì ban quản lý cũng giải thế. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến trách nhiệm của các ban quản lý kiểu như thế không cao.

Nhằm khắc phục thực trạng trên, trong Luật Xây dựng sửa đổi yêu cầu thành lập các ban quản lý chuyên nghiệp, trong đó có ban quản lý khu vực, ban quản lý chuyên ngành. Chẳng hạn như các tỉnh chỉ cần các ban quản lý chuyên ngành về dân dụng, trong đó bao gồm cả y tế, giáo dục và các công trình công cộng… sử dụng ngân sách của tỉnh; một ban quản lý công trình về giao thông và một ban quản lý công trình về nông nghiệp, nông thôn (thủy lợi, mương máng…).

Nếu làm như vậy, chắc chắn có ít ban quản lý, nhưng các ban này sẽ tồn tại lâu dài, góp phần tăng chất lượng, năng lực, trách nhiệm của ban quản lý. Các ban quản lý này phải có trách nhiệm đến cùng với chất lượng công trình không chỉ trong quá trình xây dựng, mà cả khi công trình xây dựng xong, đưa vào khai thác sử dụng.

Nhiều ý kiến cho rằng, quy định phải có thiết kế công trình trước khi cấp phép xây dựng sẽ gây khó cho người dân. Bộ trưởng đánh giá vấn đề này như thế nào?

Bộ trưởng Trịnh Đình Dũng: Việc cấp phép xây dựng công trình là yêu cầu bắt buộc, bởi công trình xây dựng không như các sản phẩm khác. Nó không chỉ đầu tư nhiều tiền, không hình thành ngay được mà còn mất nhiều thời gian thi công. Vốn lớn, thời gian kéo dài, nhưng nếu có sự cố thì công trình sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế và thiệt hại đến tính mạng người dân.

Ngoài ra, vấn đề này còn liên quan đến đất đai. Nếu xây dựng không đúng phần đất của mình, cố tình vi phạm thì còn ảnh hưởng đến nhiều vấn đề khác. Do vậy, việc cấp phép là bắt buộc nhưng không phải công trình nào cũng cấp phép, như những công trình nhà dân ở nông thôn thì chắc chắn không phải cấp phép.

Tuy nhiên, những công trình nhà dân ở đô thị thì phải theo quy hoạch, phải có kiểu dáng kiến trúc để đảm bảo mỹ quan đô thị và không làm ảnh hưởng đến những người xung quanh. Do đó, các điều kiện cấp phép là phải bắt buộc, tuy nhiên không được làm gây phiền hà cho dân, phải đảm bảo cho họ có đủ điều kiện là cấp phép. Trong Luật sửa đổi lần này phải giải quyết vấn đề như vậy.

Tới đây, ngành Xây dựng phải làm gì với việc kiểm soát chất lượng các công trình xây dựng, ngay từ khi có chủ trương dự án?

Bộ trưởng Trịnh Đình Dũng: Theo tôi, cần phải kiểm soát từ các khâu ban đầu vì công trình xây dựng thất thoát không chỉ ở trong việc đang xây dựng, mà thất thoát ngay từ khi đưa ra chủ trương. Khi chúng ta đặt công trình vào vị trí không phù hợp đã gây lãng phí rất lớn và có thể gọi đó là sự thất thoát vô hình. Tức là, khi đặt công trình ở nền đất tốt giá sẽ rẻ, những cũng công trình đó đặt ở nền đất xấu, giá tăng lên rất nhiều. Tuy không bị mất cắp nhưng đã lãng phí rất lớn.

Hoặc là có những công trình không cần thiết vẫn cứ xây dựng sẽ dẫn đến lãng phí gần như 100% vì không sử dụng đến. Cho nên, phải quản lý công trình trong suốt quá trình từ khâu xem xét các vị trí đặt công trình, đến kiểm soát thiết kế cơ sở, đây là vấn đề cốt lõi của một dự án, tạo ra hình dáng công trình, chức năng công trình và quyết định giá cả của công trình và kết quả sử dụng công trình. Các cơ quan Quản lý Nhà nước về xây dựng phải tập trung quản lý ngay từ thiết kế cơ sở, thay vì trước đây không quản chặt vấn đề này nên thất thoát rất lớn.

Vấn đề nữa là quản lý trong quá trình thiết kế kỹ thuật, xem có tiết kiệm, bền vững, an toàn, đảm bảo môi trường, phòng cháy chữa cháy không? Vấn đề quan trọng khác là quản lý trong vấn đề thi công, phải kiểm soát quá trình thi công có đúng thiết kế không? Vật liệu đưa vào công trình đúng chất lượng hay không và có làm đúng quy trình để đảm bảo an toàn không? Và nghiệm thu, bàn giao xem khối lượng vật liệu xây dựng có đúng như vậy, hay tăng khống lên tạo thất thoát. Trong quá trình đó, yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng phải có mặt và có trách nhiệm để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, đặc biệt là vốn đầu tư của nhà nước.