Biển Đông sẽ ra sao, trước vụ kiện Philippines và Trung Quốc? (Bài 2)

Đó là băn khoăn, trăn trở không chỉ của người Việt Nam mà của tất cả các nước liên quan đến vấn đề Biển Đông. Tiếp tục câu chuyện vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc, TS Trần Công Trục sẽ phần nào trả lời những băn khoăn ấy.

TS Trần Công Trục phát biểu tại buổi giao lưu với Infonet. Ảnh Thái Anh

Thưa ông, bài trước ông đã nói đến diễn biến và bản chất của vụ kiện Phi-Trung. Xin hỏi ông, nếu vụ kiện được thụ lý, theo ông bên nào sẽ có khả năng thắng cuộc?

TS Trần Công Trục: Còn khá sớm để đưa ra câu trả lời cho câu hỏi này. Đây là một vấn đề, không phải chỉ đơn thuần về mặt pháp lý mà nó còn liên quan đến nhiều yếu tố khác như chính trị, ngoại giao, kinh tế và kể cả các sức ép khác. Nên chuyện này... hạ hồi phân giải. Tuy nhiên, chân lý mà nói, theo tôi, qua theo dõi sát sao tình hình vụ kiện, việc Philipippines đệ đơn lên Tòa án Trọng tài về Luật biển, đã được sự đồng thuận, ủng hộ của nhiều tổ chức và các nước lớn như Mỹ và các nước trong EU. Chắc chắn sẽ còn nhiều nước khác, với tư cách là thành viên của Công ước, sẽ ủng hộ. Tôi cho rằng đó là điều hết sức thuận lợi, là sức mạnh hết sức to lớn, để giúp cho những điều đúng đắn, chân lý, có thể được bảo vệ, dẫn đến kết quả như mọi người mong muốn. Nhưng liệu chân lý đó có được bảo vệ hay không thì vẫn còn phải chờ....

Hơn nữa, như mọi người đã biết,  khi Trung Quốc đã có chủ trương như vậy thì họ cũng sẽ có biện pháp để cản trở “bước tiến công lý”. Họ tìm cách thực hiện bằng được chủ trương, lập trường của họ. Trung Quốc đã làm những gì, nói những gì thì cả thế giới đã biết cả rồi…

Theo ông, nếu Tòa án trọng tài quốc tế thụ lý hoặc cao hơn nữa Philippines thắng kiện, tình hình Biển Đông sẽ diễn biến thế nào?

Nếu như Tòa án Trọng tài về Luật Biển của LHQ căn cứ vào đơn của Philippines để ra phán xét có lợi cho Philippines thì đây là một đóng góp to lớn của Philippines, và cả của Cơ quan tài phán này, trong việc giải quyết bất đồng, tranh chấp ở khu vực Biển Đông một cách hòa bình, tránh được những cuộc chiến tranh đụng độ, làm cho tình hình Biển Đông phức tạp hơn. Đây là sự đóng góp vô cùng có giá trị. Đồng thời, đây cũng là tấm gương, bài học điển hình cho các quốc gia ven biển khi đã tham gia Công ước Luật biển 1982 thì  cần phải giải thích và áp dụng Công ước một cách chính xác và đúng đắn. Nếu như có nhận thức khác nhau thì cần đàm phán thương lượng, nếu không có kết quả thì cần nhờ đến Cơ quan tài phán quốc tế xem xét là một một việc làm hết sức bình thường trong “đời sống quốc tế”. Chúng ta đừng quan niệm một cách nặng nề, hễ kiện nhau là căm ghét nhau do những mâu thuẫn chính trị, ngoại giao. Việc đưa vấn đề ra cơ quan tài phán quốc tế để giải quyết thấu đáo là làm cho mối quan hệ hữu nghị giữa các bên liên quan thêm khăng khít; quan hệ chính trị ngoại giao… càng được củng cố phát triển tốt hơn lên. Tôi cho rằng Philippines làm như vậy là rất thiện chí.

Phải chăng, ý của ông là việc Philippines kiện Trung Quốc không làm căng thẳng thêm tình hình Biển Đông?

Đúng, đây cũng là một trong giải pháp hòa bình để giải quyết vấn đề Biển Đông. Hơn nữa, vụ kiện này nếu được giải quyết tốt sẽ củng cố hơn nữa mối quan hệ chính trị, ngoại giao của các nước. Bởi vì, nó sẽ làm minh bạch các vấn đề bất đồng khi giải thích và áp dụng Công ước luật biển. Chúng ta phải coi đây là văn hóa ứng xử của thế giới hiện đại. Chúng ta sống trong thế giới hiện đại, quan hệ giữa các quốc gia được luật pháp quốc tế điều chỉnh. Vậy tại sao có những bất đồng, ta lại không đưa ra các cơ quan tài phán quốc tế? Chúng ta nên ủng hộ việc làm của Philippines và phải làm cho văn hóa này được thượng tôn. Đấy mới là nét đẹp của đời sống hiện đại.

Ngoại trưởng Philippines trả lời báo chí về vụ kiện. Ảnh internet

Theo ông, sau vụ kiện của Philippines, có thể sẽ kéo theo một vụ kiện nào khác không? Hay nói cách khác, các nước liên quan đến Biển Đông có đồng loạt kiện Trung Quốc ra tòa hay không?

Câu hỏi liệu đây là một hiệu ứng domino khiến các nước liên quan Biển Đông đồng loạt kiện Trung Quốc ra tòa hay không, là câu hỏi chưa dễ trả lời vì mỗi nước có một hoàn cảnh, có một địa vị khác nhau và đều có những tính toán, bước đi của mình làm sao cho có lợi cho nước đó, mình không thể nói hộ cho họ được. Còn vấn đề hiệu ứng của việc này ra sao? Tôi cho rằng, ngay cả khi cơ quan tài phán Quốc tế chưa có chuyển động gì, riêng chuyện chúng ta thấy Philippines làm như vậy, với tất cả những lý do chính đáng đó, theo ý kiến cá nhân tôi, chúng ta nên ủng hộ, phải có tiếng nói đồng thuận. Chí ít, tạo ra dư luận thuận lợi để việc làm  chính đáng và đúng đắn  này có thể đạt được hiệu quả. Đối với những nước có hoàn cảnh, điều kiện tương tự như Philippines thì cũng không nên tránh né việc này. Đây cũng là bài học cho các quốc gia liên quan Biển Đông có mong muốn áp dụng biện pháp  bảo vệ lợi ích chính đáng của mình. Cần nghiên cứu trao đổi kỹ càng, nghiêm túc về vấn đề này để có kế hoạch hành động phù hợp với luật pháp và thực tiễn quốc tế trong bối cảnh khu vực và quốc tế hiện nay.

Xin cảm ơn ông!