“Tội kinh doanh trái phép mức hình phạt cao nhất là… 2 năm”

Bầu Kiên trên sân bóng. Nguồn Internet

Mới đây có rất nhiều vụ án kinh doanh trái phép được cơ quan điều tra khởi tố gây xôn xao dư luận. Xin luật sư cho biết thế nào là tội kinh doanh trái phép, mức độ gây nguy hại như thế nào cho xã hội?

- Tội kinh doanh trái phép là loại tội phạm trong lĩnh vực kinh tế. Khách thể bị xâm hại của tội này là Trật tự quản lý kinh tế của xã hội. Theo điều 159 Bộ Luật hình sự: “Người nào kinh doanh không có đăng ký kinh doanh, kinh doanh không đúng với nội dung đã đăng ký hoặc không có giấy phép riêng pháp luật quy định phải có giấy phép”. Như vậy, kinh doanh trái phép nói chung là toàn bộ các hoạt động kinh doanh chưa được Nhà nước, các cơ quan có thẩm quyền cho phép. Để cấu thành tội kinh doanh trái phép thì phải có thêm điều kiện sau đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án về tội này và một số tội khác theo quy định của khoản 1 điểm a. Và điều quan trọng hơn nữa đó là mức độ giá trị hàng phạm pháp từ một trăm triệu đồng trở lên thì mới đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Về mức độ nguy hiểm cho xã hội thì hoạt động kinh doanh trái phép làm lũng đoạn, ảnh hưởng đến trật tự quản lý. Làm cho việc kinh doanh và quản lý kinh doanh của xã hội bị ảnh hưởng. Còn mức độ ảnh hưởng như thế nào cho xã hội theo bộ luật hình sự thì tội này được xếp loại tội ít nghiêm trọng, có nghĩa là gây nguy hại cho xã hội không lớn.

Theo tôi, việc gây hại cho xã hội nằm ở từng vụ việc cụ thể, có trường hợp kinh doanh trái phép xăng dầu, chưa đủ điều kiện, nhà nước không cho phép kinh doanh lượng lớn xăng dầu. Chính vì không phép, không đủ điều kiện dẫn đến cháy nổ cháy toàn bộ những nhà liền kề thiệt hại đến vài chục tỉ, đẩy nhiều gia đình vào cảnh trắng tay, khốn khó, như vậy không thể coi là thiệt hại nhỏ. Bên cạnh đó, có nhiều tập đoàn lớn kinh doanh trái phép số lượng hàng lớn dẫn đến thất thu thuế của nhà nước lớn, đưa ra kinh doanh những mặt hàng không được kinh doanh làm ảnh hưởng đến thị trường, cạnh tranh bất bình đẳng gây thiệt hại cho thị trường…

Từ thực tiễn hoạt động pháp luật theo ông tình trạng kinh doanh trái phép trong thực tế và những vụ án, những vụ việc được phát hiện khác nhau thế nào?

- Thực tế, việc kinh doanh trái phép không phải là ít vì việc kiểm tra giám sát còn có nhiều khó khăn. Hơn nữa, để cấu thành tội kinh doanh trái phép cần phải có thêm những loại điều kiện tôi kể trên. Nên có thể là kinh doanh trái phép nhưng chưa đến mức cấu thành tội kinh doanh trái phép. Hoặc sự che giấu tinh vi, khôn ngoan mà không dễ gì có thể phát hiện, có nơi là do sự lơ là không phát hiện được của các cơ quan chức năng. Nên trên thực tế việc vi phạm và việc phát hiện còn có khoảng cách nhất định.

Phải chăng hàng loạt vụ án kinh doanh trái phép được điều tra xem xét và xử lý gần đây, đang gióng lên những cảnh báo về loại hình tội phạm này?

- Đúng là gần đây, có hàng loạt đại gia, người nổi tiếng (trong đó có bầu Kiên) bị truy tố, bắt giam về tội này cũng khiến dư luận đặt câu hỏi và quan tâm hơn đến loại tội phạm này. Các vụ án kinh doanh trái phép khi được điều tra, phát hiện và xử lý hình sự thường ở mấy dạng. Có hậu quả nghiêm trọng xảy ra như vụ cháy xưởng may tư nhân Hải Phòng, có ảnh hưởng đến xã hội như một vũ trường nào đó ở Hà Nội, mới đây việc bắt một số đại gia về tội này. Tôi nghĩ việc bắt đại gia sẽ xem xét các điều kiện như hàng phạm pháp lớn, thu lời quá lớn…

Vậy trên cơ sở pháp luật ông hãy chỉ ra các dấu hiệu và cơ sở pháp lý của tội kinh doanh trái phép?

- Căn cứ vào điều 159, Bộ Luật Hình sự, Cấu thành của tội kinh doanh trái phép được thể hiện ở chỗ người phạm tội phải có các hành vi như kinh doanh không có đăng ký kinh doanh, kinh doanh không đúng với nội dung đăng ký hoặc kinh doanh không có giấy phép riêng trong trường hợp pháp luật quy định phải có giấy phép và thuộc một trong các trường hợp: đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 153, 154, 155, 156, 157, 158, 160, 161, 164, 193, 194, 195, 196, 230, 232, 233, 236 và 238 của Bộ Luật hình sự, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; hoặc hàng phạm pháp có giá trị từ một trăm triệu đồng đến dưới ba trăm triệu đồng.

Mức cao nhất của khung hình phạt trong điều 159 Bộ Luật hình sự đối với tội kinh doanh trái phép là hai năm tù giam, nếu phạm tội trong các trường hợp như: Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức; Mạo nhận một tổ chức không có thật; Hàng phạm pháp có giá trị từ ba trăm triệu đồng trở lên; Thu lợi bất chính lớn. Ngoài ra người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ ba triệu đồng đến ba mươi triệu đồng.

Như vậy, có phải tội kinh doanh trái phép là tội ít nghiêm trọng, nhưng theo ông tại sao một số đại gia người nắm giữ nhiều công ty bị bắt về tội này lại khiến dư luận quan tâm đến vậy?

- Tôi nghĩ mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, chuyện bị bắt giữ một ai đó, dù là người nổi tiếng, khi làm trái pháp luật là điều đương nhiên và là chuyện bình thường. Việc này cũng đang điều tra, cơ quan có thẩm quyền vẫn chưa ra phán quyết nên cũng chưa thể nói gì nhiều. Tuy nhiên tôi nghĩ một tâm lý của người dân là quan tâm nhiều đến người nổi tiếng. Hơn nữa thông tin này cũng có ảnh hưởng khá lớn đến “đồng tiền, bát gạo” của những người có liên quan đến tập đoàn kinh tế đó. Do đó mức độ quan tâm của vấn để được đẩy lên đến mức cao. Đây cũng là điều dễ hiểu.

Xin cảm ơn luật sư!

Hồng Chuyên

(Thực hiện)