Cải lương có từ bao giờ?

Theo tôi biết, hát Cải lương đã ra đời một thế kỷ nay rồi. Thế nhưng, mỗi khi nghe con cháu hỏi về nguồn gốc, ý nghĩa của hai chữ “cải lương” là tôi không khỏi lúng túng. Xin quý báo giải thích giùm. (Trần Ngọc, Hải Châu, Đà Nẵng)
Cải lương nguồn gốc
Một cảnh trong vở cải lương Thái hậu Dương Vân Nga. Nguồn: Internet

- Cải lương là một loại hình kịch hát có nguồn gốc từ miền Nam Việt Nam, hình thành trên cơ sở dòng nhạc Đờn ca tài tử và dân ca miền đồng bằng sông Cửu Long, nhạc tế lễ.

Giải thích chữ “cải lương” (改良) theo nghĩa Hán Việt, GS Trần Văn Khê trong bài viết “Cải lương, nghệ thuật sân khấu truyền thống Nam bộ Việt Nam” ngày 14-6-2007 cho rằng “Cải lương là sửa đổi cho trở nên tốt hơn”, thể hiện qua sân khấu biểu diễn, đề tài kịch bản, nghệ thuật biểu diễn, dàn nhạc và bài bản.

Theo GS Trần Văn Khê, danh từ “cải lương” được xuất hiện đầu tiên trên bảng hiệu gánh hát Tân Thinh của ông Trương Văn Thông vào năm 1920 (cũng có tài liệu ghi năm 1922). Bấy giờ, trước sân khấu của gánh hát này có treo câu đối “Cải cách hát ca theo tiến bộ/ Lương truyền tuồng tích sánh văn minh”.

Bài viết Tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của từ “Cải lương” đăng trên trang baclieu.gov.vn (Cổng thông tin điện tử tỉnh Bạc Liêu) cũng cho nhiều thông tin rất lý thú.

Theo đó, ngày 14-4-1917, báo Nông Cổ Mín Đàm có đăng một bài diễn thuyết mang tên Cải lương hí nghệ của Lương Khắc Ninh kêu gọi cải cách nghệ thuật, trong đó có đoạn: “Chớ chi một ít thầy hiệp lại, nhơn công chừng ít giờ tập hát theo tân thời, trước là chơi, hạ là có tiền xài, ba nữa là cải lương cái điệu hát. Chuyện tới đây không khó, đó học trò trường Taberd đến lúc phát phần thưởng nó hát theo Lang Sa. Rất đổi là hát theo ngoại quốc, trẻ em còn làm được hà huống người An Nam mà hát An Nam không được sao”.

Trong bài viết này đã thấy xuất hiện các cụm từ “hát theo tân thời”, “cải lương cái điệu hát” đã gây sự chú ý cho các nghệ nhân, nghệ sĩ và những người quan tâm tới việc cách tân đờn ca tài tử và ca ra bộ lúc bấy giờ. Tiếp theo đó, ngày 11-9-1917, một vở kịch mang tên Vì nghĩa quên nhà đã được công diễn, đây là vở kịch mô phỏng hài kịch phương Tây, báo hiệu buổi bình minh của nghệ thuật cải lương đã ló dạng.

 

Trước những năm 20 của thế kỷ XX thì đa số các đoàn hát đều ghi thêm chữ Ban sau cái tên đoàn hát của mình như: Văn Hí Ban, Tái Đồng Ban, Sĩ Đồng Ban, Kỳ Lân Ban, Tân Phước Ban,... Nhưng để chỉ loại hình nghệ thuật cải lương rất mới này, người ta thường gọi là “gánh hát kim thời” hoặc “gánh hát tân thời”.

Mãi tới năm 1920, mới có ông Trương Văn Thông (1888-1962) là một nghiệp chủ có bề thế tại làng Tân Quy Đông, tổng An Thạnh Hạ, quận Châu Thành, tỉnh Sa Đéc (nay là tỉnh Đồng Tháp) đứng ra lập một đoàn hát với bảng hiệu: Đoàn cải lương Tân Thinh - Sa Đéc. Cũng từ thời điểm ra đời của Đoàn Tân Thinh, người ta lại dùng từ “đoàn” thay cho từ “gánh hát” trước kia. Hai soạn giả cột trụ của đoàn cải lương Tân Thinh là Lâm Hoài Nghĩa và Nguyễn Quốc Biểu đã nghĩ ra hai câu đối để giải thích hai chữ cải lương rất mới mẻ vào lúc đó như sau:

Cải cách hát ca theo tiến bộ

Lương truyền tuồng tích sánh văn minh

Nội dung của hai câu đối này thật đúng theo ý của ông Nguyễn Khắc Ninh đã nêu ra trên Nông Cổ Mín Đàm 3 năm trước đó. Vào những năm đầu, đoàn cải lương Tân Thinh đi lưu diễn ở đâu, trước cửa rạp đều có treo hai câu đối này dưới bảng hiệu. Từ hai câu đối này, ông bầu Thông cùng soạn giả Lâm Hoài Nghĩa lấy hai chữ đầu của câu đối đặt trước danh hiệu gánh hát của mình: “Đoàn Cải lương Tân Thinh-Sa Đéc”.

Theo baodanang.vn

Chuyện lịch sử về ‘hoàng hậu hai triều’ Dương Vân Nga

Chuyện lịch sử về ‘hoàng hậu hai triều’ Dương Vân Nga

Cuộc đời Hoàng hậu Dương Vân Nga đi bên cạnh hai hoàng đế, ở vị trí nào bà cũng làm tròn vai trò của người vợ, bậc mẫu nghi thiên hạ, đóng góp không nhỏ cho sự thịnh trị của hai vương triều Đinh – Tiền Lê.

 
List comment
 
 
Soi trà sữa vỉa hè dưới kính hiển vi, TikToker nhận về 7 triệu view trong ngày, ngàn người sợ hãi không dám uống
icon

Khi soi trà sữa ở mức phóng đại gấp 40 lần, tài khoản Tik tok này cho biết trong loại nước này có lẫn nhiều cặn bẩn, bột chưa tan hết.

 
 
Hú vía clip cháu bé bị treo lơ lửng ở cổng, lời cảnh báo tới cha mẹ về trông chừng con
icon

Một đoạn clip trên mạng xã hội cảnh báo các bậc phụ huynh về việc cần lưu ý trông con nhỏ mọi lúc mọi nơi.

 
 
Choáng ngợp đám cưới 'khủng' tại lâu đài dát vàng ở Ninh Bình
icon

Những hình ảnh về một đám cưới hoành tráng đang được chia sẻ trên mạng xã hội khiến cư dân mạng 'sốc' về độ khủng của hệ thống rạp và cổng hoa trang trí.

 
 
MC Trấn Thành kêu trời vì bị cư dân mạng cuốn vào trend 'thương em'
icon

MC Trấn Thành đã lên mạng xã hội 'kêu trời' vì bỗng nhiên một câu nói trước kia của anh được cư dân mạng chia sẻ rần rần hôm nay.

 
 
Trịnh Sảng tán gia bại sản vì bồi thường 3.300 tỷ, phải bán tháo penthouse mới tậu
icon

Đạo diễn Cbiz tiết lộ số tiền bồi thường 'trên trời' mà Trịnh Sảng phải đối mặt vì ảnh hưởng mình gây ra sau bê bối mang thai hộ, bỏ nuôi con. Con số khổng lồ hơn cả vụ scandal trốn thuế của Phạm Băng Băng.

 
 
Dân mạng dán mắt vào biển số vàng của 'siêu xe' giá hơn 7 tỷ đồng lướt trên đường phố
icon

Mẫu xe thể thao của Mỹ được nhập khẩu về Việt Nam và có giá bán lên đến hơn 7 tỷ đồng.

 
Sơn Tùng chốt hạ ồn ào 'trà xanh' bằng 2 chữ 'thương em', dân mạng loạn cào cào nói chuyện nhân tình thế thái!
icon

Dù biết tình yêu là chuyện của 2 người, ai cũng có lựa chọn cho chính mình nhưng phát ngôn mới đây nhất của Sơn Tùng lại khiến dân tình không thể ngồi yên.

 
Khoe body săn chắc, Việt Anh nhận cái kết đắng bởi chính “người tình tin đồn”
icon

Diễn viên Việt Anh đăng ảnh khoe thân hình thon gọn, săn chắc nhưng cộng đồng mạng nhanh chóng phát hiện “điều lạ”.

 
Con đường lá vàng lãng mạn như phim Hàn thu hút giới trẻ Hà Nội đến “sống ảo”
icon

Hà Nội có nhiều góc 'sống ảo' đậm chất lãng mạn, trong đó hàng cây lá vàng gần Đại sứ quán Hàn Quốc là một địa chỉ khiến hội mê chụp ảnh không thể bỏ qua.

 
Nam streamer tá hỏa sau khi để lộ lịch sử tìm kiếm nhạy cảm ngay trên livestream
icon

Chỉ một sơ suất nhỏ mà streamer này đã để lộ lịch sử tìm kiếm đầy 'bí mật' của mình.