Cải lương có từ bao giờ?

Theo tôi biết, hát Cải lương đã ra đời một thế kỷ nay rồi. Thế nhưng, mỗi khi nghe con cháu hỏi về nguồn gốc, ý nghĩa của hai chữ “cải lương” là tôi không khỏi lúng túng. Xin quý báo giải thích giùm. (Trần Ngọc, Hải Châu, Đà Nẵng)
Cải lương nguồn gốc
Một cảnh trong vở cải lương Thái hậu Dương Vân Nga. Nguồn: Internet

- Cải lương là một loại hình kịch hát có nguồn gốc từ miền Nam Việt Nam, hình thành trên cơ sở dòng nhạc Đờn ca tài tử và dân ca miền đồng bằng sông Cửu Long, nhạc tế lễ.

Giải thích chữ “cải lương” (改良) theo nghĩa Hán Việt, GS Trần Văn Khê trong bài viết “Cải lương, nghệ thuật sân khấu truyền thống Nam bộ Việt Nam” ngày 14-6-2007 cho rằng “Cải lương là sửa đổi cho trở nên tốt hơn”, thể hiện qua sân khấu biểu diễn, đề tài kịch bản, nghệ thuật biểu diễn, dàn nhạc và bài bản.

Theo GS Trần Văn Khê, danh từ “cải lương” được xuất hiện đầu tiên trên bảng hiệu gánh hát Tân Thinh của ông Trương Văn Thông vào năm 1920 (cũng có tài liệu ghi năm 1922). Bấy giờ, trước sân khấu của gánh hát này có treo câu đối “Cải cách hát ca theo tiến bộ/ Lương truyền tuồng tích sánh văn minh”.

Bài viết Tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của từ “Cải lương” đăng trên trang baclieu.gov.vn (Cổng thông tin điện tử tỉnh Bạc Liêu) cũng cho nhiều thông tin rất lý thú.

Theo đó, ngày 14-4-1917, báo Nông Cổ Mín Đàm có đăng một bài diễn thuyết mang tên Cải lương hí nghệ của Lương Khắc Ninh kêu gọi cải cách nghệ thuật, trong đó có đoạn: “Chớ chi một ít thầy hiệp lại, nhơn công chừng ít giờ tập hát theo tân thời, trước là chơi, hạ là có tiền xài, ba nữa là cải lương cái điệu hát. Chuyện tới đây không khó, đó học trò trường Taberd đến lúc phát phần thưởng nó hát theo Lang Sa. Rất đổi là hát theo ngoại quốc, trẻ em còn làm được hà huống người An Nam mà hát An Nam không được sao”.

Trong bài viết này đã thấy xuất hiện các cụm từ “hát theo tân thời”, “cải lương cái điệu hát” đã gây sự chú ý cho các nghệ nhân, nghệ sĩ và những người quan tâm tới việc cách tân đờn ca tài tử và ca ra bộ lúc bấy giờ. Tiếp theo đó, ngày 11-9-1917, một vở kịch mang tên Vì nghĩa quên nhà đã được công diễn, đây là vở kịch mô phỏng hài kịch phương Tây, báo hiệu buổi bình minh của nghệ thuật cải lương đã ló dạng.

 

Trước những năm 20 của thế kỷ XX thì đa số các đoàn hát đều ghi thêm chữ Ban sau cái tên đoàn hát của mình như: Văn Hí Ban, Tái Đồng Ban, Sĩ Đồng Ban, Kỳ Lân Ban, Tân Phước Ban,... Nhưng để chỉ loại hình nghệ thuật cải lương rất mới này, người ta thường gọi là “gánh hát kim thời” hoặc “gánh hát tân thời”.

Mãi tới năm 1920, mới có ông Trương Văn Thông (1888-1962) là một nghiệp chủ có bề thế tại làng Tân Quy Đông, tổng An Thạnh Hạ, quận Châu Thành, tỉnh Sa Đéc (nay là tỉnh Đồng Tháp) đứng ra lập một đoàn hát với bảng hiệu: Đoàn cải lương Tân Thinh - Sa Đéc. Cũng từ thời điểm ra đời của Đoàn Tân Thinh, người ta lại dùng từ “đoàn” thay cho từ “gánh hát” trước kia. Hai soạn giả cột trụ của đoàn cải lương Tân Thinh là Lâm Hoài Nghĩa và Nguyễn Quốc Biểu đã nghĩ ra hai câu đối để giải thích hai chữ cải lương rất mới mẻ vào lúc đó như sau:

Cải cách hát ca theo tiến bộ

Lương truyền tuồng tích sánh văn minh

Nội dung của hai câu đối này thật đúng theo ý của ông Nguyễn Khắc Ninh đã nêu ra trên Nông Cổ Mín Đàm 3 năm trước đó. Vào những năm đầu, đoàn cải lương Tân Thinh đi lưu diễn ở đâu, trước cửa rạp đều có treo hai câu đối này dưới bảng hiệu. Từ hai câu đối này, ông bầu Thông cùng soạn giả Lâm Hoài Nghĩa lấy hai chữ đầu của câu đối đặt trước danh hiệu gánh hát của mình: “Đoàn Cải lương Tân Thinh-Sa Đéc”.

Theo baodanang.vn

Chuyện lịch sử về ‘hoàng hậu hai triều’ Dương Vân Nga

Chuyện lịch sử về ‘hoàng hậu hai triều’ Dương Vân Nga

Cuộc đời Hoàng hậu Dương Vân Nga đi bên cạnh hai hoàng đế, ở vị trí nào bà cũng làm tròn vai trò của người vợ, bậc mẫu nghi thiên hạ, đóng góp không nhỏ cho sự thịnh trị của hai vương triều Đinh – Tiền Lê.

 
List comment
 
 
Thanh niên vứt xe máy lao ra cứu em bé bị trôi xe tập đi giữa đường
icon

Trên mạng xã hội đang lan truyền clip ngợi khen tinh thần của một nam thanh niên đã lăn xả cứu em bé ngồi trong xe tập đi đang bị lao xuống dốc rất nguy hiểm.

 
 
Nữ sinh Kiến trúc hút hồn với gương mặt búp bê
icon

Không chỉ có gương mặt xinh như búp bê, cô nữ sinh này còn khiến nhiều người ngưỡng mộ nhờ khả năng thiết kế cho riêng mình những bộ cánh 'độc nhất vô nhị'.

 
 
Công Phượng bế con trai Huy Toàn nhún nhảy hài hước
icon

Công Phượng luôn cho thấy sự hài hước, dù đang bế em bé nhà Huy Toàn thì anh chàng cũng không quên 'làm trò' khiến tất cả bật cười.

 
 
Nhan sắc gây thổn thức của nữ điều dưỡng hóa thân thành cô gái Hà Lan
icon

Làn da trắng, gương mặt xinh đẹp, đôi môi đỏ thắm... dường như cô nàng Thu Trang đã hội tụ đủ những yếu tố gây thương nhớ cho người khác.

 
 
'Họ ghen tỵ vì tôi giàu và đi du lịch nhiều'
icon

“Chúng tôi có quá nhiều đặc quyền”, Nga Nguyễn nói về lý do khiến cô và em gái hứng chịu chỉ trích sau khi mắc Covid-19. Song, cách hành xử với cộng đồng không hề được nhắc tới.

 
 
Cộng đồng mạng vạch rõ sự thiếu sót của chị gái N17, so sánh với 'con gái nhà người ta'
icon

Sau lần dậy sóng đầu tiên hồi tháng 3 về ca N17 không khai báo trung thực và làm lây nhiễm bệnh tại Hà Nội, lần này cư dân mạng lại được phen sửng sốt về điều được cho là chị gái N17 chia sẻ trên một tờ tạp chí Mỹ.

 
Gặp người chế tác vòng nguyệt quế thếp vàng bốn số 9 dành riêng cho Quán quân Olympia 2020
icon

Yêu thích chương trình Olympia từ những ngày đầu tiên phát sóng, nghệ nhân Trần Đình Tề (75 tuổi, ở xã Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội) đã cùng con cháu trong đại gia đình tự tay chế tác chiếc vòng nguyệt quế có một không hai tặng chương trình.

 
Hà Nội đất chật người đông và những pha đỗ xe nhận 'gạch đá' khiến chủ lòng đau như cắt
icon

Tình trạng đỗ xe ô tô vô duyên chắn trước cửa nhà, hàng quán, lối đi… khiến nhiều người bức xúc, nhưng nhiều người đã chọn cách 'xử lý' khiến chủ xe hoang mang và cộng đồng mạng bất đồng, tranh cãi không ngớt

 
Bộ ảnh tình yêu cực 'ngọt' của cặp đôi trẻ trong dáng vẻ Sài thành xưa
icon

Bộ ảnh mang phong cách cổ điển, nhẹ nhàng và đầy lãng mạn. Chắc hẳn họ phải yêu Sài thành rất nhiều mới có được những bức hình tuyệt đẹp như vậy.

 
Giữa ồn ào về thái độ của quán quân Olympia 2020: MC Diệp Chi chính thức lên tiếng
icon

MC Diệp Chi chia sẻ: 'Sao có thể vừa nghĩ về câu hỏi khó, vừa suy tính xem lên hình thế nào cho nết na, lịch sự, cử chỉ điệu bộ từ tốn, lựa lời ăn nói nhỏ nhẹ, vừa lòng bạn chơi, vui lòng khán giả?...'.