Vì sao mâm cỗ cúng Tết cổ truyền không có thịt bò?

Mâm cỗ cúng ngày Tết truyền thống có gà, heo... nhưng không có món từ thịt bò. Lý do xuất phát từ nền văn minh lúa nước.

Tiến sĩ sử học Hãn Nguyên Nguyễn Nhã, nguyên Viện trưởng viện Nghiên cứu Ẩm thực Việt Nam, Trưởng Đề án Bếp Việt - Bếp của thế giới, lý giải tục không cúng thịt bò trong mâm cúng ngày Tết cổ truyền do yếu tố địa lý, lịch sử. Việt Nam là nước nông nghiệp lúa nước, người dân không làm thịt trâu, bò vì đây là công cụ lao động chính. Luật cấm ăn thịt trâu, bò được triều đại Lý - Trần ban hành và tiếp tục tới triều Nguyễn.

Ông dẫn trong sách "Hội điển của triều Nguyễn" do Trần Viết Ngạc viết, ghi chép thống kê về những món ăn tiến vua hay thiết đãi sứ giả cũng không có món nào dùng đến thịt bò. Còn cỗ bàn cúng tế của triều đình chỉ có 4 món thịt bò gồm nem, ninh, quay và luộc.

Mâm cỗ truyền thống Bắc Bộ. Ảnh: Nguyễn Phương Hải

Mâm cỗ truyền thống Bắc Bộ. Ảnh: Nguyễn Phương Hải

Các món từ thịt bò ít xuất hiện trong mâm cỗ xưa vì quan niệm ăn uống lúc này là "ăn chắc, mặc bền", nghiêng về cơm, rau, thủy sản. Trước Tết, các hộ gia đình, làng xã thường có tục lệ "đụng" (mổ) lợn làm cỗ, nên có đến gần 70% các món ăn có mặt trên mâm cỗ truyền thống được chế biến từ thịt lợn....

Theo Tiến sĩ Nguyễn Nhã, những món thịt bò du nhập vào nước ta dưới thời Pháp thuộc, được chế biến phục vụ lính Pháp là chính. Ban đầu là món bò bít tết, bò sốt vang... sau được người Hà Nội tiếp nhận, thay đổi thành món ăn vặt cho vừa khẩu vị. Do lối ăn Tết cổ truyền có từ lâu đời, các thế hệ người Việt đến Tết thường bày đủ gà luộc, giò heo, bánh chưng, canh măng... trên mâm cỗ cúng. Sau này, một số nhà có cúng thêm giò bò - một biến thể từ giò lợn.

Mâm cỗ cúng hiện đại. Ảnh: Nhung Ngô.

Mâm cỗ cúng hiện đại ngày Tết. Ảnh: Nhung Ngô

Hiện nay, việc mua bán thực phẩm dễ dàng hơn, nhiều gia đình có thêm những món giải ngấy như bắp bò ngâm dấm, thịt bò khô xé... nhưng không đặt lên ban thờ cúng. Mâm cúng Tết cổ truyền vẫn còn rõ nét nhất ở các gia đình Bắc Bộ do yếu tố nông nghiệp chi phối. Ngoài ra, cũng có nhiều gia đình hướng đến ăn Tết hiện đại, tối giản hóa mâm cỗ.

 

Gia đình bà Đào Bích Loan (11 Hàng Gai) hàng chục năm nay đều bày cỗ cúng cổ truyền miền Bắc. Đều đặn sáng 29 Tết, bà ra chợ sắm đồ làm mâm cỗ cúng giao thừa. Bà mua gà, hoa tươi, gạo nếp, gấc... bên cạnh bánh chưng, thịt đông, giò lụa, giò xào, miến... được chuẩn bị từ trước. Bà nói: "Cách làm cỗ tôi học từ các cụ, 6 đời nay đều làm vậy, không thay đổi gì. Riêng mùng 3 hóa vàng tôi sẽ đổi cỗ bằng bún thang".

Mâm cỗ hiện đại chuẩn bị cho mùng 2. Ảnh: Vĩnh Quyên

Mâm cỗ hiện đại chuẩn bị cho mùng 2. Ảnh: Vĩnh Quyên

Đối với đầu bếp Nguyễn Phương Hải, con cháu một gia đình 6 đời ở Hà Nội, mâm cỗ Tết là một chuỗi những món ăn được chế biến trang trọng, cầu kỳ hơn bữa cơm thường ngày. Anh cho rằng cuộc sống hiện đại cũng khiến các gia đình thay đổi quan niệm về việc chế biến một mâm cỗ Tết truyền thống. "Ở một số gia đình trẻ còn có cả những món ăn mới hoặc món ăn nước ngoài. Nhưng những món hợp miệng, mới du nhập... đều mang thắp hương được, miễn là con cháu thể hiện sự thành kính và nhớ ơn tổ tiên của mình", anh Hải nói.

Ngọc Diệp

Cách bày mâm ngũ quả miền Nam ngày Tết có những quả gì?

Cách bày mâm ngũ quả miền Nam ngày Tết có những quả gì?

Cách bày mâm ngũ quả miền Nam thường theo mong muốn “Cầu- sung-vừa-đủ-xài” tương ứng với 5 loại quả có tên gọi tương tự.

Theo vnexpress.net

 
List comment
 
 
Văn khấn ông Công ông Táo và bài cúng tất niên năm 2021
icon

Dịp cuối năm Canh Tý, nhiều gia đình đang sửa soạn lễ vật cúng ông Công ông Táo và làm lễ cúng tất niên để cầu mong năm cũ trôi qua êm đềm, năm mới tới an khang, thịnh vượng.

 
 
Lễ vật, bài cúng ông Công ông Táo 23 tháng Chạp 2021 cầu bình an, thịnh vượng
icon

Cúng ông Công ông Táo là một nghi lễ truyền thống của người dân Việt Nam vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch hằng năm.

 
 
Gợi ý cho chị em những mâm cỗ cúng ông Công ông Táo đầy đủ, đẹp mắt nhất
icon

Mỗi dịp 23 tháng Chạp, chị em phụ nữ ai cũng muốn tự tay làm những mâm cỗ cúng ông Công ông Táo thật đẹp để mong ước gian bếp cũng như tổ ấm nhà mình luôn ấm áp, đủ đầy. 

 
 
Ngoài gói bánh chưng, chuyên gia tiết lộ lá dong còn có thể chữa bệnh theo cách này nhưng không phải ai cũng biết
icon

Hàng loạt những bài thuốc chữa bệnh từ lá dong, trong đó có công dụng giải rượu rất đáng ghi nhận vào dịp Tết là điều chúng ta cần tận dụng tối đa.

 
 
Có nên đốt gốc cành đào để giữ hoa tươi lâu?
icon

Bạn thường nghe nói cần phải đốt gốc cành đào trước khi cắm vào bình để giữ hoa tươi lâu. Vậy có cơ sở khoa học nào về việc làm này không?

 
 
Sắm Tết đừng trữ tủ lạnh các thực phẩm này vì chúng để ngoài vẫn tươi ngon
icon

Ớt chuông, bơ, nước sốt... là những thực phẩm vẫn giữ được độ tươi ngon mà không cần cất giữ trong tủ lạnh.

 
Lên mạng 'khóc một dòng sông' mùa dọn nhà vì đồ nội thất chạm trổ tinh vi
icon

Cứ mỗi dịp cuối năm, nhà nhà lại tranh thủ dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa. Và năm nay, có lẽ vì dịch bệnh nên mùa dọn nhà đã tới sớm hơn. 

 
Văn khấn tạ mộ cuối năm theo truyền thống
icon

Tạ mộ vào tháng Chạp cuối năm là tục lệ truyền thống tại nhiều địa phương, thể hiện lòng hiếu thảo, thành kính hướng về ông bà tổ tiên, tưởng nhớ người đã khuất. Đây cũng là dịp các gia đình giáo dục con cháu về truyền thống dòng họ.

 
9 mẹo luộc bánh chưng, bánh tét xanh đẹp mắt ngày Tết
icon

Chuẩn bị nguyên liệu ngon nhất, gói được chiếc bánh chưng vuông vức, chiếc bánh tét chặt tay... là đã thành công 90%, 10% còn lại của thức bánh Tết này là một lượt vỏ bánh xanh mượt, hấp dẫn.